Σημαντικές αποφάσεις για την επιτάχυνση της δημιουργίας της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union - SIU) έλαβαν στο τελευταίο ECOFIN οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσα συζητήθηκαν, σηματοδοτούν τη μετάβαση από τις γενικές διακηρύξεις στις δύσκολες πολιτικές αποφάσεις, ανοίγοντας τη συζήτηση για μεγαλύτερη μεταφορά εποπτικών αρμοδιοτήτων από τα κράτη-μέλη προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Οι υπουργοί του ECOFIN συμφώνησαν να επιταχύνουν τις εργασίες για το Market Integration and Supervision Package (MISP), το νομοθετικό πακέτο που αποτελεί τον βασικό πυλώνα της SIU, θέτοντας ως στόχο να διαμορφώσουν έως τον Οκτώβριο την κοινή διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου. Παράλληλα, έδωσαν σαφή πολιτική κατεύθυνση να επιταχυνθούν οι τεχνικές διαπραγματεύσεις, ώστε στη συνέχεια να ξεκινήσουν οι τελικές συζητήσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ιρλανδική προεδρία χαρακτήρισε το MISP «ακρογωνιαίο λίθο» της SIU και κάλεσε τους υπουργούς να αφήσουν πίσω τη φάση της τεχνικής επεξεργασίας και να περάσουν στη φάση της οικοδόμησης πολιτικών συμβιβασμών. Στόχος της είναι να υπάρξει συμφωνία στο Συμβούλιο έως τον Οκτώβριο και συνολική πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους.
Ένα βήμα παραπέρα
Μέχρι σήμερα, η SIU παρουσιαζόταν κυρίως ως ένα σχέδιο για την καλύτερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων, με δεδομένο ότι οι πολίτες της ΕΕ διατηρούν τεράστια ποσά σε τραπεζικές καταθέσεις με χαμηλές αποδόσεις, ενώ οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν τα κεφάλαια που χρειάζονται για να επενδύσουν και να αναπτυχθούν. Η απάντηση, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, είναι μια βαθύτερη και περισσότερο ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου, ώστε μεγαλύτερο μέρος αυτών των αποταμιεύσεων να διοχετεύεται σε επενδύσεις. Γι' αυτό και τους τελευταίους μήνες η συζήτηση περιστρεφόταν κυρίως γύρω από τη δημιουργία ελκυστικότερων επενδυτικών προϊόντων, τη βελτίωση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού και τα φορολογικά κίνητρα που θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τους Ευρωπαίους να επενδύουν περισσότερο στις κεφαλαιαγορές.
Με τη συζήτηση που ανοίγει για το MISP, η διαδικασία πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, καθώς αφορά τον τρόπο που λειτουργούν οι ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές. Στόχος του είναι να περιορίσει τον κατακερματισμό που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές αγορές, να διευκολύνει τις διασυνοριακές επενδύσεις και να δημιουργήσει ένα πιο ενιαίο εποπτικό πλαίσιο για τους μεγάλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται σε περισσότερα από ένα κράτη-μέλη.
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA). Σήμερα, την κύρια ευθύνη για την εποπτεία των κεφαλαιαγορών έχουν οι εθνικές αρχές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το μοντέλο δυσκολεύει τη δημιουργία μιας πραγματικά ενιαίας αγοράς και προτείνει η ESMA να αποκτήσει περισσότερες αρμοδιότητες στην εποπτεία σημαντικών διασυνοριακών οργανισμών και κρίσιμων υποδομών των αγορών. Με άλλα λόγια, μέρος της εποπτικής ευθύνης θα μεταφερθεί σταδιακά από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αναγκαίοι οι πολιτικοί συμβιβασμοί
Πρόκειται βεβαίως για ένα ευαίσθητο πολιτικό σημείο της μεταρρύθμισης. Για ορισμένες χώρες, ισχυρότερη ευρωπαϊκή εποπτεία αποτελεί προϋπόθεση ώστε να μειωθεί ο κατακερματισμός των αγορών και να δημιουργηθεί ένας πραγματικός ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος επενδύσεων. Για άλλες, όμως, σημαίνει ότι ένα ακόμη τμήμα εθνικών αρμοδιοτήτων θα πρέπει να εκχωρηθεί σταδιακά στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση στο ECOFIN δεν επικεντρώθηκε στις τεχνικές λεπτομέρειες του πακέτου, αλλά στους πολιτικούς συμβιβασμούς που θα χρειαστούν τους επόμενους μήνες για να υπάρξει συμφωνία.
Η ομόφωνη δέσμευση που ανέλαβαν σήμερα οι υπουργοί αντικατοπτρίζει την ισχυρή πολιτική βούληση να επιτευχθεί συμφωνία για τη δέσμη μέτρων σχετικά με την εποπτεία των αγορών και την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών εντός του έτους, καθώς και την αναγνώριση ότι θα απαιτηθούν συμβιβασμοί από τα κράτη-μέλη για να καταστεί αυτό εφικτό. Είμαι βέβαιος ότι μπορούμε να καταλήξουμε σε μια συμφωνία που θα αποτελεί θετική εξέλιξη για όλα τα κράτη-μέλη και θα συμβάλει στη δημιουργία βαθύτερων και αποτελεσματικότερων κεφαλαιαγορών προς όφελος των Ευρωπαίων πολιτών και των επιχειρήσεων.
Σάιμον Χάρις, Αναπληρωτής Πρωθυπουργός (Tánaiste) και Υπουργός Οικονομικών της Ιρλανδίας.
Σε κάθε περίπτωση, η συγκυρία καθιστά επιτακτική την ανάγκη να προχωρήσει αποτελεσματικά αυτή η διαδικασία. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει τις τεράστιες επενδυτικές ανάγκες της αποκλειστικά μέσω του τραπεζικού συστήματος. Αν θέλει να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα στην τεχνητή νοημοσύνη, στις νέες τεχνολογίες, στην πράσινη μετάβαση και στην άμυνα, χρειάζεται βαθύτερες κεφαλαιαγορές και μεγαλύτερη κινητοποίηση των ιδιωτικών αποταμιεύσεων. Γι’ αυτό η SIU φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ανταγωνιστικότητα.
Ασφαλώς υπάρχουν ακόμα σημαντικές εκκρεμότητες έως ότου επιτευχθεί μια τελική συμφωνία. Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνει διατεθειμένη να αφήσει πίσω της τη φάση των γενικών εξαγγελιών και να μπει στη φάση των δύσκολων πολιτικών αποφάσεων. Αν οι διαπραγματεύσεις ολοκληρωθούν με βάση τις προτάσεις της Επιτροπής, η SIU δεν θα οδηγήσει μόνο σε πιο ενοποιημένες κεφαλαιαγορές, αλλά θα αποτελέσει πιθανότατα και το πρώτο πραγματικά «ομοσπονδιακό» βήμα στην ευρωπαϊκή εποπτεία των αγορών κεφαλαίου.
