Καθώς ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν περπατούσε δίπλα στο φέρετρο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στην Τεχεράνη την περασμένη εβδομάδα, ορισμένοι από τους πενθούντες που ήταν ντυμένοι στα μαύρα δεν φώναζαν συνθήματα προς τιμήν του εκλιπόντος, αλλά στρέφονταν απευθείας εναντίον του προέδρου, φωνάζοντας: «Θάνατος στον συμβιβασμένο».
Σε μικρή απόσταση από το σημείο, ο κορυφαίος Ιρανός διπλωμάτης Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος διαπραγματεύτηκε την εκεχειρία με την κυβέρνηση Τραμπ και πέτυχε την άρση ορισμένων κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αναγκάστηκε να αποχωρήσει εσπευσμένα από την κηδεία, αφού δέχθηκε επίθεση με πέτρες από εξαγριωμένο πλήθος που φώναζε συνθήματα όπως «προδότης» και «ξεπουλημένος».
Σύμφωνα με το CNN, η εχθρική στάση απέναντι σε κορυφαίους κυβερνητικούς αξιωματούχους κατά τη διάρκεια της κηδείας αντανακλά μια θεωρία που κερδίζει ολοένα μεγαλύτερη απήχηση στους πιο σκληροπυρηνικούς κύκλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας τους τελευταίους μήνες: ότι οι ηγέτες της χώρας κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι οποίοι διαπραγματεύτηκαν και υπέγραψαν τη συμφωνία με την Ουάσιγκτον, επιχειρούν ένα «ήπιο πραξικόπημα» κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των επαναστατικών της αρχών.
Σύμφωνα με αυτή την άποψη, όλα αυτά συμβαίνουν ενώ ο νέος ανώτατος ηγέτης παραμένει ουσιαστικά αόρατος από τη δημόσια σφαίρα, είτε επειδή φοβάται για τη ζωή του είτε - όπως υποστηρίζουν ορισμένοι - επειδή είναι ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Οι σκληροπυρηνικές ομάδες, που συμμετείχαν μαζικά στην κηδεία, θεωρούν ότι αντί να εκδικηθούν τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ, οι Ιρανοί αξιωματούχοι παραδόθηκαν, υπογράφοντας μια συμφωνία που, κατά την άποψή τους, αντιβαίνει στις εντολές του νέου ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιου και διαδόχου του εκλιπόντος.
Ωστόσο, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ εξακολουθεί να παραμένει μακριά από τη δημόσια θέα, χωρίς να έχει απευθυνθεί άμεσα στο έθνος ή να έχει επιδείξει δημόσια την άσκηση της εξουσίας του, ακόμη και τη στιγμή που κυβερνητικοί αξιωματούχοι διαπραγματεύονται και ασκούν διακυβέρνηση στο όνομά του.
Οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι κατηγορούν την ορατή πολιτική ηγεσία του Ιράν – δηλαδή τους αξιωματούχους που κυβερνούν και εκπροσωπούν τη χώρα όσο ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει εκτός δημόσιας θέας – ότι επιδιώκει να εδραιώσει την εξουσία της, αναστέλλοντας τη λειτουργία του κοινοβουλίου, αγνοώντας τις εντολές του νέου ανώτατου ηγέτη κατά τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και επιχειρώντας να διαλύσει τις νυχτερινές συγκεντρώσεις στους δρόμους, οι οποίες είχαν εξελιχθεί σε σημαντικό κέντρο επιρροής των φονταμενταλιστών.
«Προειδοποίηση προς τον λαό του Ιράν: Μήπως βρίσκεται σε εξέλιξη πραξικόπημα;» έγραψε στην πλατφόρμα X ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν, ένας από τους πλέον προβεβλημένους σκληροπυρηνικούς βουλευτές, λίγες ημέρες πριν από την κηδεία του Χαμενεΐ.
Λίγες ημέρες αργότερα πρόσθεσε:
«Σε αυτές τις στιγμές αποχαιρετισμού του μάρτυρα Ιμάμη (Χαμενεΐ), υψώνουμε τη σημαία της εκδίκησης για το αίμα του και στεκόμαστε ακλόνητοι απέναντι στο πραξικόπημα.»
Ελλείψει δημόσιας παρουσίας του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο πρόεδρος της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχουν εξελιχθεί στα πιο προβεβλημένα πρόσωπα της μεταπολεμικής ηγεσίας του Ιράν.
Καθώς οι σκληροπυρηνικοί που διαφωνούν με τους χειρισμούς τους δεν έχουν άμεση πρόσβαση στον νέο ανώτατο ηγέτη, τους κατηγορούν ότι σχεδιάζουν πραξικόπημα, δήλωσε στο CNN ο Αράς Αζίζι, ειδικός σε θέματα Ιράν με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες και συγγραφέας του βιβλίου What Iranians Want («Τι θέλουν οι Ιρανοί»).
«Η παρατεταμένη απουσία του Μοτζτάμπα σημαίνει ότι δεν έχουν πρόσβαση σε αυτόν και, ταυτόχρονα, ότι ο Γκαλιμπάφ και οι σύμμαχοί του ασκούν στην πράξη τη διακυβέρνηση της χώρας. Ως αποτέλεσμα, οι υπερσκληροπυρηνικοί κατηγορούν τον Γκαλιμπάφ και τον Πεζεσκιάν ότι οργανώνουν ένα "πραξικόπημα" εναντίον του Μοτζτάμπα», ανέφερε ο Αζίζι.
«Εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σου»
Παρά τις εκτεταμένες εκκλήσεις για εθνική ενότητα εν μέσω πολέμου, η εβδομαδιαία μεγαλοπρεπής τελετή κηδείας του Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου σε ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές που πραγματοποιήθηκαν σε συντονισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες, εξελίχθηκε σε μια ισχυρή επίδειξη δύναμης των πλέον σκληροπυρηνικών υποστηρικτών της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Οι συγκεντρωμένοι αξιοποίησαν την περίσταση για να εντείνουν τις εκκλήσεις τους υπέρ της εκδίκησης για τον θάνατο του ηγέτη τους μέσω μιας νέας πολεμικής αναμέτρησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και να διακηρύξουν την πλήρη απόρριψη οποιασδήποτε συμφωνίας με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Η επιθυμία τους φαίνεται πλέον να έχει εν μέρει πραγματοποιηθεί. Η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών κατέρρευσε ουσιαστικά αυτή την εβδομάδα, όταν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, επιδιώκοντας να επιβάλουν τον έλεγχό τους στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε αντίποινα από την Ουάσιγκτον με νέες αεροπορικές επιθέσεις, ενώ οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι στο Ιράν ανανέωσαν τις πιέσεις τους ζητώντας την πλήρη εγκατάλειψη της συμφωνίας εκεχειρίας.
Τις εβδομάδες που προηγήθηκαν της αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών, οι σκληροπυρηνικοί έστρεψαν την οργή τους εναντίον των πολιτικών ηγετών που υπέγραψαν τη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Κύριε Πρόεδρε, αν δεν τηρηθούν οι όροι του Ηγέτη, τότε θα είμαστε εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σας», προειδοποίησε τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν ο Μοχαμάντ Αλί Μπαχσί, ένας μαντάχ (Maddah) - θρησκευτικός υμνωδός που διατηρεί στενούς δεσμούς με τους μηχανισμούς ασφαλείας και είναι πιστός στο ιρανικό καθεστώς — κατά τη διάρκεια δημόσιας τελετής.
«Θα σας φέρουμε την κόλαση», πρόσθεσε.
Η δημόσια αυτή απειλή κατά της ζωής του προέδρου προκάλεσε έντονες επικρίσεις, ωστόσο ο Μπαχσί δεν είναι γνωστό ότι αντιμετώπισε οποιαδήποτε νομική συνέπεια για τις δηλώσεις του.
Στο στόχαστρο των σκληροπυρηνικών βρίσκεται και ο επικεφαλής των διαπραγματεύσεων του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Πρώην διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και ιδιαίτερα έμπειρος πολιτικός, ο Γκαλιμπάφ αξιοποίησε το πολιτικό του κύρος κατά τη διάρκεια του πολέμου για να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαχείριση της κρίσης, αναδεικνυόμενος ουσιαστικά στον βασικό συντονιστή της κρατικής μηχανής, με ευρεία αποδοχή στο εσωτερικό του καθεστώτος.
«Προσπαθούν να αναβαθμίσουν τον ρόλο του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, υποβαθμίζοντας παράλληλα τον ρόλο του Ανώτατου Ηγέτη και του κοινοβουλίου», δήλωσε στις αρχές Ιουλίου, σε βιντεοσκοπημένη παρέμβασή του, ο σκληροπυρηνικός βουλευτής Καμράν Γκαζανφαρί, αναφερόμενος στο Συμβούλιο που πλέον λαμβάνει τις σημαντικότερες αποφάσεις για τη διαχείριση των πολεμικών εξελίξεων.
«Αυτό είναι το πολιτικό πραξικόπημα που έχουν σχεδιάσει και υλοποιούν βήμα προς βήμα», υποστήριξε.
Στο περιθώριο οι σκληροπυρηνικοί
Την Τρίτη, ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν, ο σκληροπυρηνικός βουλευτής που αντιτίθεται σθεναρά στη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και αποτελεί μία από τις βασικές φωνές που κάνουν λόγο για «πραξικόπημα», απομακρύνθηκε από τη θέση του στην Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, μαζί με ακόμη έναν βουλευτή που είχε ασκήσει έντονη κριτική στη συμφωνία.
Ο Ναμπαβιάν είχε συμμετάσχει στο παρελθόν στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα, πριν στραφεί εναντίον των συνομιλιών. Μάλιστα, επιχείρησε να υπονομεύσει τη συμφωνία διαρρέοντας το κείμενό της στα μέσα ενημέρωσης, πριν αυτή υπογραφεί τον περασμένο μήνα.
Ο ίδιος υποστήριζε ότι η διαπραγματευτική ομάδα του Ιράν παραβίαζε τις «κόκκινες γραμμές» που είχε θέσει ο ανώτατος ηγέτης στις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το CNN αναφέρει ότι δεν κατέστη δυνατό να επικοινωνήσει μαζί του για κάποιο σχόλιο.
Ο Ναμπαβιάν και άλλοι ομοϊδεάτες του εκφράζουν τις θέσεις του Jebhe-ye Paydari (Μέτωπο Αντοχής ή Endurance Front), μιας σκληροπυρηνικής πολιτικής παράταξης, τα μέλη της οποίας συχνά χαρακτηρίζονται από αναλυτές ως «υπερεπαναστάτες» (Super Revolutionaries).
Τα στελέχη της παράταξης θεωρούν τους εαυτούς τους θεματοφύλακες των αξιών της Ιρανικής Επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τον φιλοδυτικό μονάρχη της χώρας και εγκαθίδρυσε την Ισλαμική Δημοκρατία.
«Βλέπουμε τον Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ να ασκεί την επιρροή του προκειμένου να παραμερίσει τα σκληροπυρηνικά στοιχεία», δήλωσε στο CNN ο Χαμιντρεζά Αζίζι, επισκέπτης ερευνητής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας (SWP).
«Έχουν γίνει υπερβολικά επιζήμιοι για το ίδιο το σύστημα εξουσίας και πλέον εκδηλώνουν ανοιχτά τις μεταξύ τους αντιπαλότητες, ιδιαίτερα καθώς η κατάσταση στο Ιράν γίνεται ολοένα πιο ασταθής», πρόσθεσε.
Παρότι οι σκληροπυρηνικοί δεν αποτελούν πολυάριθμη ομάδα, κατέχουν σημαντικές θέσεις επιρροής σε ολόκληρη τη χώρα, μεταξύ άλλων στο ιρανικό κοινοβούλιο και στον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό IRIB, ο οποίος έχει εξαπολύσει δικές του εκστρατείες εναντίον του προέδρου.
Δεν είναι σαφές πόση πραγματική λαϊκή στήριξη διαθέτει η συγκεκριμένη πολιτική τάση. Ωστόσο, μία από τις πιο προβεβλημένες προσωπικότητές της, ο πρώην επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Σαΐντ Τζαλιλί, συγκέντρωσε περισσότερες από 13 εκατομμύρια ψήφους στις προεδρικές εκλογές του 2024, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση. Ο πληθυσμός του Ιράν ανέρχεται σε περίπου 93 εκατομμύρια κατοίκους.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών, εν μέσω πολέμου και διπλωματικών επαφών με το Ιράν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει την Ισλαμική Δημοκρατία ως «βαθιά διχασμένη», υποστηρίζοντας ότι οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις έχουν δυσχεράνει την επίτευξη οποιασδήποτε συμφωνίας.
Ωστόσο, παρά τις εμφανείς διαφωνίες μεταξύ της νέας ηγεσίας και των σκληροπυρηνικών κύκλων, αναλυτές εκτιμούν ότι το ιρανικό καθεστώς εξακολουθεί να παραμένει ενωμένο γύρω από έναν βασικό στρατηγικό στόχο: τον τερματισμό του πολέμου με όρους που θα οδηγήσουν σε άρση των κυρώσεων και θα διατηρήσουν τον έλεγχο της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από τη δημόσια σκηνή, η υπό όρους στήριξή του στην εκεχειρία, η αυξανόμενη ενίσχυση του ρόλου των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και η μαζική συμμετοχή στην κηδεία του πατέρα του έχουν ενθαρρύνει τους σκληροπυρηνικούς κύκλους, οι οποίοι πλέον προωθούν τη δική τους επιθετική ατζέντα υπέρ της συνέχισης του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
«Η πρότασή μου είναι να επιτεθούμε σε μία από τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, όπου βρίσκονται εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες από αυτούς τους Αμερικανούς τρομοκράτες», δήλωσε σε τηλεοπτική συνέντευξη την Τετάρτη ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ιράν και εξέχον στέλεχος των σκληροπυρηνικών, Μανουσέρ Μοτακί. «Θα αρκούσε να αιχμαλωτίσουμε 100 στρατιώτες και να τους μεταφέρουμε πίσω στο Ιράν», πρόσθεσε.
Φωτογραφία @AP
