Από σήμερα κιόλας στο Μέγαρο Μαξίμου «κλειδώνουν» οι τελικές αποφάσεις για το επόμενο κύμα μέτρων στήριξης, με τις ανακοινώσεις της 22ας Απριλίου για το υπερπλεόνασμα να μην αποτελούν αφετηρία του σχεδιασμού, αλλά τον επίσημο σταθμό επικύρωσης ενός πακέτου που υπερβαίνει το μισό δισ. και ήδη διαμορφώνεται στο ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο.
Όπως αποκάλυψε προ ημερών το insider.gr, η Eurostat αναμένεται την ερχόμενη Τετάρτη να ανακοινώσει πρωτογενές πλεόνασμα - έκπληξη για το 2025, κάτι που θα αποτελέσει την επιβεβαίωση του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου για εξαγγελίες μέτρων.
Ωστόσο, ο πραγματικός σχεδιασμός κινείται στην τελική ευθεία, καθώς οι στόχοι του προϋπολογισμού έχουν ήδη ανατραπεί και στην κυβέρνηση θεωρούν ότι δεν υπάρχει χρόνος για αναμονή.
Έκτακτες παροχές τώρα
Παρά την ανακούφιση που προκάλεσε στις αγορές η είδηση για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, στην κυβέρνηση γνωρίζουν ότι όλα είναι εύθραυστα και πως ακόμα και αν τελείωνε οριστικά σήμερα ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, θα χρειάζονταν τουλάχιστον δύο μήνες για να ομαλοποιηθεί η αγορά.
Για το λόγο αυτό στο οικονομικό επιτελείο αντιμετωπίζουν το επόμενο δεκαήμερο ως την πρώτη μεγάλη δοκιμασία μιας ευρύτερης στρατηγικής που δεν εξαντλείται σε ένα πακέτο έκτακτων παρεμβάσεων για την άνοιξη, αλλά φτάνει έως τη ΔΕΘ και επηρεάζει συνολικά το εύρος των κινήσεων που θα μπορεί να κάνει η κυβέρνηση στο δεύτερο μισό του έτους.
Το βασικό ζητούμενο είναι να υπάρξει άμεση στήριξη που να αμβλύνει τις επιπτώσεις που αφήνει πίσω του ο πόλεμος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά τέτοια όμως που να διατηρεί επαρκές δημοσιονομικό απόθεμα και για την περίπτωση που η κρίση εξαπλωθεί ή, σε αντίθετη περίπτωση, για την ώρα των εξαγγελιών μόνιμων παροχών τον Σεπτέμβριο στη ΔΕΘ.
Η 22α Απριλίου παραμένει το πρώτο ορόσημο. Τότε η Eurostat θα ανακοινώσει τα τελικά στοιχεία για το 2025 και αναμένεται πρωτογενές πλεόνασμα 4,5% - 5% του ΑΕΠ, πολύ ανώτερο από τον στόχο για 3,7% που είχε τεθεί στον προϋπολογισμό.
Υπερπλεόνασμα της τάξεως του 0,8% – 1,2% του ΑΕΠ «μεταφράζεται» σε υπέρβαση πάνω από 2 ή και 2,5 δισ. ευρώ. Το 1/4 όμως από αυτά μόνο (περίπου 500-700 εκατ. ευρώ) μπορεί να αποδειχθεί ωφέλιμος δημοσιονομικός χώρος που θα μπορεί να αξιοποιηθεί για δαπάνες για μέτρα στήριξης το 2026.
Αν επιβεβαιωθεί πάντως η ισχυρή δημοσιονομική θέση της χώρας, η Αθήνα θα έχει ένα πιο ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, όχι για να προχωρήσει αυτόματα σε παροχές, αλλά για να συμφωνηθεί με την Κομισιόν ότι μέρος της υπεραπόδοσης έχει μόνιμα χαρακτηριστικά και μπορεί να στηρίξει πρόσθετες δαπάνες χωρίς να τεθεί εν αμφιβόλω η δημοσιονομική ισορροπία.
Μόνιμες παροχές στην ΔΕΘ
Αυτό είναι και το πραγματικό επίδικο των ημερών: όχι μόνο πόσα χρήματα υπάρχουν, αλλά πόσα από αυτά μπορούν να μετατραπούν σε αποδεκτό και διατηρήσιμο χώρο κινήσεων υπό το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Στο Μαξίμου δεν περιμένουν παθητικά την επίσημη ανακοίνωση των αριθμών. Οι συσκέψεις που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη αποτυπώνουν μια λογική τριών διαδοχικών φάσεων:
- άμεσες στοχευμένες παρεμβάσεις τώρα,
- δεύτερη γραμμή άμυνας για το καλοκαίρι εφόσον οι πιέσεις επιμείνουν, αλλά και
- προετοιμασία ενός πιο σταθερού πακέτου μόνιμων ή ημιμόνιμων μέτρων που θα αποκτήσει πολιτική κορύφωση στη ΔΕΘ.
Με αυτή τη λογική, η κυβέρνηση επιδιώκει να αποφύγει την πρόωρη εξάντληση του υπερπλεονάσματος, ακριβώς επειδή το φθινόπωρο θεωρείται από τώρα κομβικό τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά.
Στο άμεσο πεδίο, το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται μέτρα με γρήγορο αποτύπωμα αλλά ελεγχόμενο κόστος, ώστε να ανασχεθεί η μεταφορά του αυξημένου κόστους στην αγορά.
Σε αυτή τη δέσμη εντάσσονται η παράταση της επιδότησης στο diesel κίνησης και η επέκταση της επιχορήγησης για λιπάσματα, με στόχο να περιοριστούν οι πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, στις μεταφορές και στην αγροτική παραγωγή πριν περάσουν πιο έντονα στις τελικές τιμές για καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Παράλληλα, παραμένουν σε εφεδρεία σενάρια όπως ένας νέος γύρος Fuel Pass ή η συνέχιση παρεμβάσεων μέσω πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, ενώ η ενεργοποίηση πιο οριζόντιων εργαλείων, όπως market pass ή energy pass, δεν εμφανίζεται αυτή τη στιγμή ως πρώτη επιλογή.
«Παζάρι» για μέτρα και -στο βάθος- ρήτρα διαφυγής
Το διάστημα από τις 22 έως τις 30 Απριλίου θεωρείται το δεύτερο κρίσιμο «παράθυρο», καθώς τότε η διαπραγμάτευση μεταφέρεται ουσιαστικά στις Βρυξέλλες.
Μέχρι το τέλος του μήνα, όταν το υπουργείο Οικονομικών θα καταθέσει τους αναθεωρημένους στόχους του προϋπολογισμού στην Κομισιόν, θα πρέπει να έχει αποσαφηνιστεί αν και σε ποιο βαθμό το υπερπλεόνασμα του 2025 μπορεί να θεωρηθεί διατηρήσιμο -και άρα αξιοποιήσιμο και για το 2026 και τα επόμενα έτη.
Ακριβώς πάνω σε αυτή τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο «συγκυριακό» και το «μόνιμο» θα κριθεί τελικά όχι μόνο το μέγεθος του άμεσου πακέτου, αλλά και η εμβέλεια των εξαγγελιών που θα κρατηθούν για αργότερα -είτε με πόλεμο στη Μ. Ανατολή είτε με ειρήνη.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν και οι «συναντήσεις κορυφής» στα τέλη της εβδομάδας οπότε θα βρίσκονται στην Ελλάδα (24 και 25 Απριλίου) τόσο ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις, όσο και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.
Η Αθήνα διερευνά εάν υπάρχει έδαφος είτε για μια μορφή ρήτρας διαφυγής είτε για μια νέα ευρωπαϊκή εργαλειοθήκη που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν πιο αποφασιστικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αν απαιτηθεί, χωρίς να εξαντλούν τον δημοσιονομικό χώρο που έχουν για άλλες παροχές για την «προεκλογική» ΔΕΘ του 2026.
