Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα του ΟΟΣΑ (OECD/EU Country Cancer Profile 2025), στην Ελλάδα καταγράφονται από 63.000 έως 67.000 νέα περιστατικά καρκίνου ετησίως. Ο καρκίνος αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες θανάτου στη χώρα, με περίπου 35.000 θανάτους ετησίως. Καταγράφονται περίπου 30.000 νέα περιστατικά σε γυναίκες και 33.000 - 35.000 νέα περιστατικά στους άνδρες.
Πρώτος σε συχνότητα έρχεται ο καρκίνος του πνεύμονα με 8.960 νέα περιστατικά ετησίως και δεύτερος ο καρκίνος του μαστού με περίπου 7.770 νέα περιστατικά ετησίως. Ακολουθούν, ο καρκίνος του παχέος εντέρου που αντιστοιχεί στο 12% των νέων διαγνώσεων και ο καρκίνος του προστάτη που αντιστοιχεί στο 20% των νέων διαγνώσεων στο ανδρικό φύλο.
Το 2022 καταγράφηκαν περίπου 34.730 θάνατοι από καρκίνο (90 θάνατοι κάθε ημέρα) και τα ογκολογικά περιστατικά αναμένεται να αυξηθούν κατά 11% έως το 2040. Χάρη στην πρόοδο της ιατρικής η θνησιμότητα στον καρκίνο μειώνεται σταθερά αλλά η μείωση της στην Ελλάδα είναι βραδύτερη σε σύγκριση με την αντίστοιχη εικόνα στην Ευρώπη.
Ο πρόεδρος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρίας, Ευάγγελος Φιλόπουλος καταγράφει την ιατρική πρόοδο, τους καρκινογόνους παράγοντες, τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής, τις ανισότητες στην πρόσβαση, την έλλειψη δομών τελικού σταδίου και ό,τι πρέπει να γνωρίζουμε για τον καρκίνο.
Συνέντευξη στην Αλεξία Σβώλου
- Ποιοι είναι οι παράγοντες που πρέπει να μας απασχολούν περισσότερο ως δυνητικά καρκινογόνοι, ώστε να τους αποφεύγουμε;
Γνωρίζουμε πλέον με επιστημονική εγκυρότητα το ποιοι είναι οι 8 βασικοί παράγοντες που ευνοούν την καρκινογένεση, πέρα από τις περιπτώσεις τυχαίων βλαβών ή ιδιομορφιών του γενετικού κώδικα των κυττάρων του οργανισμού. Οι εξωτερικοί παράγοντες που επηρεάζονται από την ανθρώπινη συμπεριφορά και με την κατάλληλη ατομική συμμόρφωση και τις κοινωνικές πολιτικές μπορεί να οδηγήσουν στην μείωση της συχνότητας εμφάνισης του καρκίνου είναι:
1) το κάπνισμα και οι μοντέρνες μορφές χορήγησης της εξαρτησιογόνου νικοτίνης,
2) η μη σωστή διατροφή, που περιλαμβάνει την αποφυγή των λιπαρών, των επεξεργασμένων, των με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα τροφών, την συχνή κρεατοφαγία, την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών,
3) η παχυσαρκία, η οποία συνδυάζεται με την 4) καθιστική ζωή (έλλειψη σωματικής άσκησης) 5) ο μη εμβολιασμός για καρκινογόνους ιούς ( όπως είναι τα στελέχη του ιού HPV και της ηπατίτιδας Β,
6) η έλλειψη καθαρού περιβάλλοντος (εσωτερικού – εντός των οικιών- και εξωτερικού , π.χ. ρύπανση αέρα, υδάτων κ.λ.π),
7) η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία για πολλές ώρες ή η χρήση σε solarium για μαύρισμα και
8) η έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την επαγγελματική δραστηριότητα ( π.χ. από σκόνες τριβής πετρωμάτων, φυτοφάρμακα, χρώματα, συγκεκριμένες βιομηχανικές εξεργασίες κτλ.)
- Ποιες μορφές καρκίνου καταγράφουν αύξηση ειδικότερα σε νεαρές ηλικίες, προκαλώντας προβληματισμό στους ειδικούς;
Η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου αυξάνεται παγκοσμίως και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην γήρανση του πληθυσμού. Συνήθως ο καρκίνος είναι ασθένεια που απαντάται συχνότερα σε μεγαλύτερης ηλικίας άτομα. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία αύξηση των καρκίνων και σε νεαρότερες ηλικίες. Ορισμένοι απ’ αυτούς τους καρκίνους δεν αυξάνονται μόνο στις νεαρότερες ηλικίες, αλλά συχνά αυτή αφορά και τις μεγαλύτερες ηλικίες ( π.χ. ο καρκίνος του μαστού). ‘Όμως η εμφάνιση αυξημένων ποσοστών καρκίνου του παχέος εντέρου ή του προστάτη ή της μήτρας ή του θυρεοειδούς αποτελεί γεγονός που έλκει την προσοχή της επιστημονικής κοινότητας η οποία αναζητεί την αιτιολογία του φαινομένου. Η παχυσαρκία, το μικροβίωμα του εντέρου, τα μικροπλαστικά ή τα PFAS ανήκουν στους παράγοντες που ενοχοποιούνται γι΄αυτή την εξέλιξη. Από την άλλη είναι ενθαρρυντικό το γεγονός πως η πρόγνωση αυτών των καρκίνων δεν είναι χειρότερη από την αντίστοιχη όταν αυτοί εμφανίζονται σε μεγαλύτερη ηλικία.
- Ποιος είναι στο βαθμό που το γνωρίζουμε ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής στην εμφάνιση του καρκίνου;
Η κλιματική αλλαγή αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό σε ανθρωπογενείς δραστηριότητες, όπως η μόλυνση της ατμόσφαιρας, των υδάτων, η αστικοποίηση, ο υπερπληθυσμός, η εντατική εκτροφή μεγάλων ζώων κ.α. Επομένως, οι αιτίες της κλιματικής αλλαγής είναι σε μεγάλο βαθμό συνέπεια των ίδιων παραγόντων που επιδρούν στην εμφάνιση του καρκίνου. Αλλά και η αλλαγή προς το δυσμενέστερο στις συνθήκες διαβίωσης περιοχών του πλανήτη οδηγεί στη φτώχια και στην έλλειψη αγωγής υγείας και υγειονομικής φροντίδας.
- Η επιστημονική πρόοδος έχει οδηγήσει στο να γίνουν ιάσιμοι πολλοί καρκίνοι. Πόσο όμως αυτονόητο είναι (ή δεν είναι) το ότι οι ασθενείς θα έχουν ισότιμη πρόσβαση στα επιστημονικά επιτεύγματα;
Από στοιχεία των Η.Π.Α. και άλλων προηγμένων σε καταγραφή υγειονομικών δεδομένων τα τελευταία 30 χρόνια σημειώθηκε μία εξαιρετικά σημαντική πρόοδος στην θεραπεία της νόσου. Σήμερα 7 στους 10 ασθενείς επιζούν της 5ετίας (χρονικός περιορισμός που καθιστά πιο εύκολο την παρακολούθηση των ασθενών). Πολλοί καρκίνοι μπορούν να ιαθούν πλήρως, όπως π.χ. του θυρεοειδούς, το μελάνωμα, ενώ άλλοι έχουν μακροχρόνια επιβίωση. Επιπρόσθετα, οι θεραπευτικές παρεμβάσεις έχουν πάψει πλέον να είναι επώδυνες ή δύσκολες για τους ασθενείς και έτσι η ποιότητα ζωής ακόμα και στην οξεία φάση της νόσου να είναι πολύ καλύτερη.
Το πρόβλημα της ισότιμης πρόσβασης στα διαγνωστικά και θεραπευτικά σύγχρονα επιτεύγματα είναι ένα δύσκολο θέμα γιατί άπτεται οικονομικών και πολιτικών δυνατοτήτων και προτεραιοτήτων. Η Ελλάδα δεν είναι από τις χώρες με πολύ κακή πρόσβαση στο υγειονομικό σύστημα, αλλά σταδιακά τείνει να διευρυνθεί το χάσμα ανάμεσα σε τμήματα του πληθυσμού που είτε δεν έχουν εύκολη πρόσβαση λόγω γεωγραφικών εμποδίων, είτε γιατί κοινωνικο- οικονομικά υστερούν. Υποχρέωση της Πολιτείας είναι να παρέχει σε όλους ανεξαιρέτους τους πολίτες ισότιμη έγκυρη και έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία. Χωρίς ένα ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό για τη χώρα μας και δεν πρέπει να γίνει ανεκτό από όλους μας. Μέσα στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες της εποχής μόνο οι έξυπνες λύσεις που θα εξοικονομήσουν πόρους από την σπατάλη στον τομέα υγείας θα εξασφαλίσουν οικονομικά μέσα για κάλυψη των ακριβών σύγχρονων διαγνωστικών και θεραπευτικών μέσων. Απλές ευχές και συζητήσεις σε πάνελ δεν πρόκειται να οδηγήσουν στα προσδοκώμενα αποτελέσματα.
- Στην Ελλάδα σ’ αυτόν τον τομέα ποια είναι τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζουμε;
Ανάφερα προηγουμένως τόσο τις γεωγραφικές ανισότητές όσο και τις διαρκώς αυξανόμενες οικονομικές δυσκολίες πολλών συμπολιτών μας. Και ενώ υπάρχει μία τάση να συζητάμε για κτιριακές ανακαινίσεις (καλή πρακτική) ή τεχνολογική ανανέωση (επίσης καλή πρακτική) αλλά από την άλλη το Δημόσιο αδυνατεί να διατηρήσει επαρκές υγειονομικό προσωπικό και να το ανανεώσει. Η συνεργασία κράτους και κοινωνίας των πολιτών που μπορούσε να βοηθήσει σε ορισμένες πτυχές της φροντίδας του καρκίνου αυτοπαγιδεύεται από την εκλεκτική συνεργασία με συγκεκριμένους μόνο φορείς στο πλαίσιο της πολιτικής αληλοεξυπηρέτησης.
Τέλος να τονιστεί ότι η φροντίδα του καρκίνου δεν είναι μόνο οι καινοτόμες θεραπείες αλλά και η αξιοπρεπής, ανώδυνη και ειρηνική πορεία προς το τέλος. Η φροντίδα τελικού σταδίου είναι στη χώρα μας ο πλέον παραμελημένος τομέας υπηρεσιών προς τον πάσχοντα συνάνθρωπο.
- Αν φτιάχναμε ένα εγχειρίδιο που μας κρατάει μακριά από τον καρκίνο με λίγες συμβουλές ποιές είναι αυτές;
Μην καπνίζετε, γυμναστείτε, τρώτε υγιεινά, προσέξτε το βάρος σας, αποφύγετε τις βλαβερές ουσίες που αναφέρθηκαν προηγουμένως, προσοχή στον ήλιο και στο οινόπνευμα. Εμβολιάστε τα παιδιά για τον HPV και την ηπατίτιδα Β. Ακολουθήστε ένα σταθερό πρόγραμμα προληπτικών ελέγχων για τη έγκαιρη διάγνωση της νόσου. Μην ακούτε παραδοξότητες ή συμβουλές για μαγικά τρόφιμα, ποτά ή βότανα που προλαμβάνουν ή θεραπεύουν τον καρκίνο. Ζητάτε δεύτερη γνώμη σε περίπτωση που σας συστηθεί θεραπεία για καρκίνο.
- Ποιοι είναι οι πιο διαδεδομένοι μύθοι που ακόμα «αντέχουν» και οδηγούν σε καθυστερημένη διάγνωση και κατά συνέπεια σε χειρότερη έκβαση;
Η πεποίθηση ότι είμαστε άτρωτοι. Η εκτίμηση πως σε εμάς δεν πρόκειται να συμβεί κάτι τέτοιο. Η ψυχολογική διαδικασία απώθησης ενός τέτοιου ενδεχόμενου. Ιδίως στους άνδρες είναι πιο έντονες αυτές οι προσεγγίσεις, ενώ αντίθετα στις γυναίκες, που είναι πιο γήινες, οι τακτικές προληπτικές εξετάσεις είναι πιο αποδεκτές.
Τέλος, ακόμα και όταν υπάρχουν συμπτώματα αρκετοί άνθρωποι προσπαθούν να απωθήσουν την πιθανότητα να πρόκειται περί καρκίνου, αυτό αποτελεί μία γνωστή ψυχολογική αντίδραση. Όταν ο γιατρός βρεθεί ενώπιον μιας τέτοιας κατάστασης είναι απαράδεκτο να επιτιμήσει τον ή την ασθενή. Ούτε τη θεραπεία βοηθά, ούτε κανείς τον όρισε δικαστή που κρίνει τον κάθε άνθρωπο.
