Η έγκριση του Eastern Mediterranean Gateway Act από την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της αμερικανικής Γερουσίας μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα προσφέρει μια καθαρή εικόνα για το πώς βλέπουν πλέον οι ΗΠΑ την Ανατολική Μεσόγειο και γιατί η συζήτηση φαίνεται να έχει διευρυνθεί πολύ πέρα από έναν αγωγό φυσικού αερίου.
Η συγκεκριμένη νομοθετική πράξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική που αναβαθμίζει τον ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου ως κρίσιμου γεωπολιτικού και οικονομικού κόμβου μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ινδίας.
Οι τελευταίες εξελίξεις των προηγούμενων ημερών, από τη δημιουργία του East Med Energy Center στο Χιούστον έως την προώθηση του Eastern Mediterranean Gateway Act στο αμερικανικό Κογκρέσο, αποκαλύπτουν μια αξιοσημείωτη μετατόπιση προτεραιοτήτων. Αν και το φυσικό αέριο εξακολουθεί να βρίσκεται στο τραπέζι, δεν αποτελεί πλέον το μοναδικό ή κυρίαρχο στοιχείο της αμερικανικής προσέγγισης.
Από τον αγωγό στην περιφερειακή αρχιτεκτονική
Είναι χαρακτηριστικό ότι στα περισσότερα αμερικανικά κείμενα και ανακοινώσεις των τελευταίων ημερών η συζήτηση δεν περιστρέφεται γύρω από τον αγωγό EastMed, ο οποίος πριν από λίγα χρόνια βρισκόταν στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Η έμφαση μεταφέρεται πλέον στην ενεργειακή ασφάλεια, στις διασυνδέσεις, στις κρίσιμες υποδομές, στην κυβερνοασφάλεια, στην καινοτομία και στις επενδύσεις.
Η ίδρυση του Eastern Mediterranean Energy Center στο Χιούστον αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετατόπισης. Σύμφωνα με το αμερικανικό Υπουργείο Ενέργειας, το νέο κέντρο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως μόνιμη πλατφόρμα συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι κυβερνήσεις, πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και επιχειρήσεις.
Την ίδια ώρα, αναλυτές που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην περιοχή επισημαίνουν ότι η συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο περνά σε μια νέα φάση, η οποία ξεπερνά το φυσικό αέριο και αγγίζει ζητήματα όπως η προστασία κρίσιμων υποδομών, η τεχνητή νοημοσύνη, οι νέες τεχνολογίες και η περιφερειακή ασφάλεια.
Η Ανατολική Μεσόγειος στο επίκεντρο του IMEC
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο που αναδεικνύεται από τις αμερικανικές τοποθετήσεις είναι ότι η Ανατολική Μεσόγειος αντιμετωπίζεται πλέον ως βασικός κρίκος του IMEC (India–Middle East–Europe Corridor), του φιλόδοξου σχεδίου που προωθούν οι ΗΠΑ για τη σύνδεση της Ινδίας με την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής.
Στην επίσημη αιτιολόγηση του Eastern Mediterranean Gateway Act αναφέρεται ότι στόχος είναι η ενίσχυση του ρόλου της Ανατολικής Μεσογείου ως στρατηγικού συνδετικού κρίκου μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, μέσα από επενδύσεις σε ενεργειακές, μεταφορικές και ψηφιακές υποδομές.
Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη αμερικανική στρατηγική που συνδέει την ενεργειακή πολιτική με την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, τον ανταγωνισμό με την Κίνα και την δημιουργία νέων εμπορικών διαδρόμων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Τι λένε οι Αμερικανοί αξιωματούχοι
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το πώς περιγράφουν οι ίδιοι οι Αμερικανοί αξιωματούχοι τον νέο ρόλο της περιοχής. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, συνέδεσε ευθέως την πρωτοβουλία με το ενεργειακό δόγμα της κυβέρνησης Τραμπ, δηλώνοντας ότι το νέο κέντρο «θα συμβάλει στην υλοποίηση του οράματος του προέδρου Τραμπ για ευημερία και ενεργειακή ασφάλεια εντός και εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών». Παράλληλα χαρακτήρισε την Ανατολική Μεσόγειο «μια ολοένα και σημαντικότερη περιοχή για την παγκόσμια ενεργειακή ανάπτυξη», υπογραμμίζοντας ότι η συνεργασία ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ υπηρετεί κοινούς στόχους ενεργειακής επάρκειας, οικονομικής ανάπτυξης και περιφερειακής σταθερότητας.
Η ίδια ανακοίνωση του αμερικανικού Υπουργείου Ενέργειας δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα όχι μόνο στο φυσικό αέριο, αλλά και στις υποδομές LNG, στα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, στην ανθεκτικότητα κρίσιμων υποδομών, στην αξιοπιστία των ηλεκτρικών συστημάτων και στις νέες ενεργειακές τεχνολογίες. Πρόκειται για μια ατζέντα αισθητά ευρύτερη από εκείνη που κυριαρχούσε πριν από λίγα χρόνια γύρω από τον αγωγό EastMed.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ , η οποία χαρακτήρισε το East Med Energy Center «ιστορικό ορόσημο» για τη συνεργασία ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Σύμφωνα με την ίδια, η ενεργειακή συνεργασία αποτελεί «τη ραχοκοκαλιά της παγκόσμιας σταθερότητας», καθώς οι ασφαλείς ενεργειακές προμήθειες ενισχύουν τόσο τις οικονομίες όσο και τις στρατηγικές σχέσεις μεταξύ των κρατών.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι και η επιχειρηματολογία που συνοδεύει το Eastern Mediterranean Gateway Act στο αμερικανικό Κογκρέσο. Οι εισηγητές του νομοσχεδίου κάνουν λόγο για την ανάγκη μετατροπής της Ανατολικής Μεσογείου σε στρατηγικό συνδετικό κρίκο μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, μέσω επενδύσεων σε λιμάνια, ενεργειακές υποδομές, ψηφιακά δίκτυα και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Με άλλα λόγια, στην Ουάσιγκτον η συζήτηση για την Ανατολική Μεσόγειο δεν αφορά πλέον αποκλειστικά το ποιο κοίτασμα θα αναπτυχθεί ή ποιος αγωγός θα κατασκευαστεί. Αφορά το ποιος θα ελέγχει τους διαδρόμους ενέργειας, εμπορίου, δεδομένων και υποδομών που θα συνδέουν την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή και την Ασία τις επόμενες δεκαετίες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ εμφανίζονται ολοένα και περισσότερο στα αμερικανικά κέντρα λήψης αποφάσεων όχι μόνο ως ενεργειακοί εταίροι, αλλά ως πυλώνες μιας νέας αρχιτεκτονικής σταθερότητας που συνδέει τη Μεσόγειο με τις ευρύτερες στρατηγικές επιδιώξεις της Ουάσιγκτον στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα των τελευταίων εξελίξεων: ο EastMed δεν έχει εξαφανιστεί από τον χάρτη, αλλά δεν βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης. Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον η γεωπολιτική αξία της Ανατολικής Μεσογείου ως κόμβου ενέργειας, εμπορίου, τεχνολογίας και στρατηγικής επιρροής.
