Πού βρίσκεται το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν; Καταστράφηκε ή μεταφέρθηκε μυστικά σε νέες εγκαταστάσεις; Τα ερωτήματα αυτά παραμένουν αναπάντητα μετά τον περσινό «Πόλεμο των 12 Ημερών» και αυτός είναι ένας από τους λόγους που η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται ξανά. Η εξουδετέρωση της απειλής που συνιστά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν υπήρξε ο διακηρυγμένος στόχος των αμερικανοϊσραηλινών επιχειρήσεων του Ιουνίου του 2025. Το ίδιο ζήτημα βρισκόταν στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιρανών και Αμερικανών αξιωματούχων, οι οποίες συνεχίζονταν μέχρι και την προηγούμενη εβδομάδα, ακόμα και λίγες ώρες πριν το ξέσπασμα των νέων συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή.
Κι όμως, κατά την έναρξη της επιχείρησης «Epic Fury», οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν δεν φάνηκε να μπαίνουν στο στόχαστρο των αμερικανοϊσραηλινών βομβαρδισμών. Μεταξύ των πρωταρχικών στόχων, τουλάχιστον στις πρώτες ώρες των επιχειρήσεων, ήταν η φυσική εξάλειψη της ηγεσίας και η καταστολή της αεράμυνας της χώρας. Μέχρι στιγμής, επιβεβαιωμένο πλήγμα δέχθηκε τα προηγούμενα εικοσιτετράωρα η εγκατάσταση στη Νατάνζ, η οποία είχε πληγεί και το 2025. Είναι πιθανό, σύμφωνα με ξένους αναλυτές, ότι οι επιθέσεις των αμερικανικών και ισραηλινών δυνάμεων εναντίον πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν θα ενταθούν σταδιακά.
Πού βρίσκεται το εμπλουτισμένο ουράνιο
Αν και το ιρανικό ουράνιο δεν έχει εμπλουτιστεί στο επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων (άνω του 90%), θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή μιας «βρώμικης βόμβας» ή ενός στοιχειώδους πυρηνικού εκρηκτικού μηχανισμού με σημαντική καταστροφική ικανότητα. Ειδικοί εκτιμούν ότι ένα απόθεμα τέτοιου μεγέθους επαρκεί για την παραγωγή πολλαπλών πυρηνικών εκρηκτικών μηχανισμών με σημαντική ισχύ.
Για αυτόν τον λόγο, έχει μεγάλη σημασία το γεγονός ότι η τοποθεσία του αποθέματος του Ιράν, που υπολογίζεται σε περίπου 400-440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, παραμένει άγνωστη. Οι εκτιμήσεις που διατυπώνονται είναι ότι το υλικό αυτό βρίσκεται στα κατεστραμμένα συγκροτήματα σηράγγων στο Ισφαχάν ή μέσα στις επίσης κατεστραμμένες εγκαταστάσεις στη Νατάνζ και το Φορντό.
Μετά τις νέες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, η αβεβαιότητα είναι ακόμη μεγαλύτερη ως προς το αν το υλικό αυτό καταστράφηκε ή αν είχε μεταφερθεί μυστικά σε άλλες εγκαταστάσεις. Μετά τα περσινά πλήγματα, η Τεχεράνη είχε μπλοκάρει όλες τις επιτόπιες επιθεωρήσεις της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της. Κάτι που ίσως επέτρεψε στο Ιράν να ανακτήσει και να επανεπεξεργαστεί αυτό το υλικό.
Πυρηνικά σε χέρια εξτρεμιστών;
Εάν η τρέχουσα σύγκρουση οδηγήσει σε αποδυνάμωση ή ακόμη και απώλεια ελέγχου από το ιρανικό καθεστώς και προκύψει αστάθεια ή κενό εξουσίας, τότε η ασφάλεια των πυρηνικών υλικών του Ιράν, αλλά και της τεχνολογίας και τεχνογνωσίας που διαθέτει η χώρα, θα αποτελέσει κρίσιμο ζήτημα.
Σύμφωνα με τους αναλυτές του International Institute for Strategic Studies, Daniel Salisbury και Alexander Bollfrass, όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιδιώκουν να αλλάξουν ή να πιέσουν το καθεστώς στο Ιράν μόνο με επιχειρήσεις από αέρος και χωρίς χερσαία στρατιωτική εμπλοκή, θα είναι δύσκολο να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει κίνδυνος διάδοσης πυρηνικών υλικών. Σε αυτά περιλαμβάνεται βεβαίως το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, αλλά και ουράνιο χαμηλότερου εμπλουτισμού, χρησιμοποιημένα καύσιμα πυρηνικών αντιδραστήρων και ραδιενεργές πηγές που βρίσκονται σε πυρηνικές ή άλλες εγκαταστάσεις.
Μάλιστα, άλλοι αναλυτές έχουν προειδοποιήσει ότι παραμένει υπαρκτός ο κίνδυνος να διοχετευθεί εξοπλισμός εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ ή ακόμη και το Ισλαμικό Κράτος. Τέτοια σενάρια, και άλλα εξίσου ανησυχητικά, συνεχίζουν να συγκεντρώνουν πιθανότητες όσο το μέλλον του Ιρανικού καθεστώτος παραμένει αβέβαιο.
Απολύτως κανείς δε μπορεί να εγγυηθεί την ομαλότητα ή το τελικό αποτέλεσμα της μετάβασης της εξουσίας στο Ιράν. Προ ημερών, σε ανάλυσή της η Suzanne Maloney, αντιπρόεδρος του Brookings Institution, σχολίαζε ότι μια τέτοια μετάβαση μπορεί να μεταβληθεί γρήγορα από ελεγχόμενη διαδοχή σε βαθύτερη κρίση εξουσίας, ιδίως αν προκύψουν ρήγματα μεταξύ των πολιτικών ελίτ, του κλήρου και των μηχανισμών ασφαλείας, όπως το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Κάτω από τέτοιες συνθήκες, ορισμένοι ειδικοί εκφράζουν τον φόβο ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αν και είχαν ως στόχο να καθυστερήσουν ή να τερματίσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ενδέχεται τελικά να προσφέρουν επιχειρήματα σε σκληροπυρηνικά στοιχεία στο εσωτερικό της χώρας ώστε η ανάπτυξη πυρηνικών όπλων να επιταχυνθεί.
Οι επόμενοι πιθανοί στόχοι
Μετά τα πλήγματα του Ιουνίου του 2025, ο Λευκός Οίκος είχε ανακοινώσει ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν είχαν «εξαλειφθεί πλήρως» (“obliterated”), θέση που συνεχίζει να υποστηρίζει μέχρι σήμερα. Ωστόσο, από δορυφορικές εικόνες προκύπτει ότι το Ιράν είχε αρχίσει να ανοικοδομεί τις εγκαταστάσεις που υπέστησαν ζημιές, ενώ η Τεχεράνη έχει ανακοινώσει δημοσίως μέτρα για την αποκατάσταση και επανεκκίνηση του πυρηνικού της προγράμματος.
Σύμφωνα με τους αναλυτές του International Institute for Strategic Studies, Daniel Salisbury και Alexander Bollfrass, δεν υπάρχουν δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία ότι, στο διάστημα που μεσολάβησε από τον Ιούνιο του 2025, σημειώθηκε κάποια σημαντική εξέλιξη σε ό,τι αφορά τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν. Αντίθετα, φαίνεται ότι οι ιρανικές ενέργειες περιορίζονταν κυρίως στην αποκατάσταση και την ενίσχυση των υποδομών.
Σε αυτό το πλαίσιο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία ότι, καθώς συνεχίζονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ, αρκετές ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις μπορούν να μπουν στο στόχαστρο. Μεταξύ αυτών είναι το συγκρότημα σηράγγων στο Pickaxe Mountain, το οποίο φέρεται να φιλοξενεί εγκατάσταση συναρμολόγησης συσκευών φυγοκέντρισης, και βρίσκεται στο επίκεντρο των ανησυχιών για πιθανή επανεκκίνηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Άλλες εγκαταστάσεις, που δεν έχουν ακόμη πληγεί, περιλαμβάνουν εκείνες στο Παρτσίν, όπου τον τελευταίο χρόνο έχουν καταγραφεί ορισμένες εργασίες ανάπτυξης και όπου στο παρελθόν είχε υποστηριχθεί ότι πραγματοποιήθηκαν πειράματα κατασκευής πυρηνικών όπλων.
Σε κάθε περίπτωση, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο ακριβής αντίκτυπος τέτοιων πληγμάτων στη συνολική πορεία του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Προς το παρόν, η βασική εκτίμηση είναι ότι οι πυρηνικές δυνατότητες της χώρας έχουν ήδη υποστεί φθορά ικανή να επιβραδύνει σημαντικά την πρόοδο ενός μελλοντικού πυρηνικού προγράμματος — ακόμη και αν μια μελλοντική ηγεσία στο Ιράν επιδίωκε την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
