Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πλέον κρίσιμα νομοθετήματα για την επόμενη ημέρα των επενδύσεων στις ΑΠΕ, καθώς οι προβλέψεις του για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων - όπως οι περιορισμοί στα μικρά νησιά, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων και σε άλλες ευαίσθητες ζώνες όπως είναι οι Natura - έχουν ήδη προκαλέσει έντονο προβληματισμό και αντιδράσεις από την πλευρά της αγοράς.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, σε συνέντευξή του τη Δευτέρα στον τηλεοπτικό σταθμό MEGA, αναφέρθηκε στις βασικές αρχές που, όπως είπε, θα πρέπει να διέπουν το νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ. Οι δημόσιες τοποθετήσεις του έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη η επεξεργασία των παρατηρήσεων που κατατέθηκαν στη δημόσια διαβούλευση. Ωστόσο, οι κατευθύνσεις που περιέγραψε συμπίπτουν με ορισμένες από τις προβλέψεις του σχεδίου, οι οποίες έχουν ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από την πλευρά της αιολικής αγοράς, καθώς θεωρεί ότι ενδέχεται να περιορίσουν τον διαθέσιμο χώρο για νέες επενδύσεις.
Κατά τη συνέντευξή του στο MEGA, ο κ. Παπασταύρου επανέλαβε ότι η κυβέρνηση δεν προτίθεται να κάνει εκπτώσεις στην προστασία του περιβάλλοντος. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «όχι σε φωτοβολταϊκά σε δάση και δασικές εκτάσεις Natura», «όχι σε ανεμογεννήτριες σε μικρά νησιά» και «όχι σε ανεμογεννήτριες πάνω από τα 1.200 μέτρα», υπογραμμίζοντας ότι οι ΑΠΕ θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται μόνο στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης βιώσιμης ανάπτυξης.
Έτσι, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η δημόσια διαβούλευση και οριστικοποιηθεί το νέο χωροταξικό, διαμορφώνεται ήδη ένα σαφές πεδίο αντιπαράθεσης. Από τη μία πλευρά, το ΥΠΕΝ επιμένει ότι η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα και θέτει συγκεκριμένες «κόκκινες γραμμές». Από την άλλη, η ΕΛΕΤΑΕΝ, υποστηρίζει ότι αρκετές από αυτές τις προβλέψεις δεν στηρίζονται σε τεκμηριωμένα χωροταξικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, αλλά οδηγούν σε εκτεταμένους αποκλεισμούς περιοχών χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Οι «κόκκινες γραμμές» του ΥΠΕΝ στο επίκεντρο της συζήτησης
Οι αναφορές του υπουργού δεν συνιστούν νέα πολιτική εξαγγελία. Αντίθετα, κινούνται στην ίδια κατεύθυνση με τις προβλέψεις του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, επιβεβαιώνοντας ότι ζητήματα όπως η προστασία των μικρών νησιών, των ορεινών περιοχών άνω των 1.200 μέτρων και ευαίσθητων περιβαλλοντικά ζωνών εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς άξονες της προσέγγισης του ΥΠΕΝ.
Ωστόσο, ακριβώς αυτά τα σημεία συγκεντρώνουν και τις σημαντικότερες ενστάσεις που διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης από την πλευρά της αιολικής αγοράς.
Στο αναλυτικό υπόμνημα που έχει καταθέσει στο ΥΠΕΝ, η ΕΛΕΤΑΕΝ υποστηρίζει ότι το σχέδιο του νέου χωροταξικού βασίζεται σε εκτεταμένες ζώνες αποκλεισμού και σε οριζόντια κριτήρια, τα οποία – όπως εκτιμά - περιορίζουν σημαντικά το διαθέσιμο αιολικό δυναμικό της χώρας, αυξάνουν το κόστος ανάπτυξης νέων έργων και δυσχεραίνουν την επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων. Για τον λόγο αυτό ζητά, πριν από την οριστικοποίηση του πλαισίου, να προηγηθεί ολοκληρωμένη ποσοτική αξιολόγηση των επιπτώσεων που θα έχουν οι προτεινόμενοι περιορισμοί τόσο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας όσο και στις επενδύσεις και στο συνολικό κόστος του συστήματος. Παράλληλα, προτείνει να επανεξεταστούν κρίσιμες προβλέψεις του σχεδίου, όπως ο αποκλεισμός των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, οι περιορισμοί στα νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οι ρυθμίσεις που αφορούν τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για την ορνιθοπανίδα και τις περιοχές Natura, καθώς και το κριτήριο του ελάχιστου αιολικού δυναμικού. Επιπλέον, εισηγείται ειδικές μεταβατικές προβλέψεις για ώριμα έργα, επενδύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, έργα επανασχεδιασμού (repowering) και νησιά που έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα ηλεκτρικών διασυνδέσεων, υποστηρίζοντας ότι η χωροθέτηση θα πρέπει να βασίζεται στην αξιολόγηση κάθε έργου κατά περίπτωση και όχι σε γενικούς αποκλεισμούς.
Από την πλευρά του, το ΥΠΕΝ υποστηρίζει ότι το νέο χωροταξικό επιχειρεί να βάλει σαφέστερους κανόνες στην ανάπτυξη των ΑΠΕ, ώστε η ενεργειακή μετάβαση να προχωρήσει χωρίς να δημιουργούνται νέες συγκρούσεις με το φυσικό περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες. Στο πλαίσιο αυτό, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία ευαίσθητων οικοσυστημάτων, της βιοποικιλότητας και του τοπίου, εισάγοντας συγκεκριμένα κριτήρια και περιορισμούς για περιοχές που θεωρούνται περιβαλλοντικά ευάλωτες.
Έτσι, το βασικό σημείο της συζήτησης δεν αφορά την ανάγκη προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος - την οποία όλες οι πλευρές υποστηρίζουν ότι θεωρούν δεδομένη - αλλά τον τρόπο με τον οποίο αυτή θα αποτυπωθεί στο τελικό χωροταξικό και κατά πόσο οι περιορισμοί θα είναι γενικοί ή θα προκύπτουν έπειτα από εξατομικευμένη αξιολόγηση κάθε επενδυτικής πρότασης.
Το μεγάλο ερώτημα
Οι δημόσιες δηλώσεις του υπουργού δείχνουν ότι, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, το ΥΠΕΝ δεν εμφανίζεται διατεθειμένο να μετακινηθεί από τις βασικές επιλογές που περιλαμβάνει το σχέδιο του νέου Ειδικού Χωροταξικού.
Αυτό σημαίνει ότι το επόμενο διάστημα η δημόσια διαβούλευση δύσκολα θα περιοριστεί σε επιμέρους τεχνικές παρατηρήσεις. Αντίθετα, αναμένεται να επικεντρωθεί στον ίδιο τον βαθμό αυστηρότητας των χωροταξικών περιορισμών, καθώς η αγορά των αιολικών επιδιώκει αλλαγές σε κομβικά σημεία, ενώ το υπουργείο εμφανίζεται να θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες προβλέψεις αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη ισορροπίας ανάμεσα στην ενεργειακή μετάβαση και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Έτσι, το τελικό κείμενο του νέου χωροταξικού δεν θα κρίνει μόνο το πού θα μπορούν να εγκαθίστανται νέα έργα ΑΠΕ. Θα δείξει και κατά πόσο το ΥΠΕΝ θα διατηρήσει απαρέγκλιτα τις «κόκκινες γραμμές» που έχει ήδη περιγράψει ή αν θα ενσωματώσει μέρος των αλλαγών που ζητά ο κλάδος της αιολικής ενέργειας.
