Η αγορά πετρελαίου ενδέχεται να αντιμετωπίσει μια νέα πραγματικότητα μετά τον πόλεμο με το Ιράν, στην οποία οι εξαγωγές μέσω του Στενού του Ορμούζ δεν θα επιστρέψουν στα επίπεδα που κάποτε θεωρούνταν φυσιολογικά, καθώς οι πλοιοκτήτες πλέον πρέπει να σταθμίσουν τον κίνδυνο ότι οι εχθροπραξίες μπορεί να ξεσπάσουν ξαφνικά στον ασταθή Περσικό Κόλπο.
Σύμφωνα με το CNBC, τα δυτικά εμπορικά πλοία πιθανότατα θα διστάζουν να διαπλέουν το Ορμούζ αν παραμείνει υπό τον de facto έλεγχο του Ιράν, ειδικά αν πρέπει να συντονίζονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, κάτι που τα εκθέτει στον κίνδυνο παραβίασης των αμερικανικών κυρώσεων.
Πρόκειται για ένα σενάριο με συνέπειες που είναι δύσκολο να προβλεφθούν, δεδομένου του ζωτικού ρόλου που παίζει το Ορμούζ στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές. Η ελευθερία ναυσιπλοΐας μέσω του στενού δεν είχε αμφισβητηθεί σοβαρά μέχρι που το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τη θαλάσσια οδό ως απάντηση στον πόλεμο που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.
Ο αποκλεισμός του Ορμούζ από το Ιράν έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, ασκώντας πίεση στις ΗΠΑ να καταλήξουν σε συμφωνία καθώς η απειλή για την παγκόσμια οικονομία αυξάνεται μέρα με τη μέρα. Η Τεχεράνη φαίνεται αποφασισμένη να χρησιμοποιήσει αυτό το μοχλό πίεσης για να εδραιώσει τον έλεγχο του στενού σε μια συμφωνία που θα τερματίζει τον πόλεμο.
Οι ηγέτες της Μέσης Ανατολής πιστεύουν ότι το Ιράν έχει ήδη πάρει τον έλεγχο του Ορμούζ, δήλωσε ο Άμος Χόχσταϊν, ο οποίος υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος ενέργειας και εθνικής ασφάλειας του πρώην προέδρου Τζο Μπάιντεν.
«Ό,τι κι αν συμβεί, οι Ιρανοί θα ελέγχουν το Στενό του Ορμούζ στο ορατό μέλλον», είπε ο Χόχσταϊν στο CNBC “Squawk Box” την Πέμπτη. «Δεν έχει καν σημασία τι λέει η συμφωνία. Όλοι στην περιοχή το πιστεύουν αυτό.»
Η διέλευση πετρελαιοφόρων μέσω του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο μπορεί να αντιπροσωπεύει το υψηλότερο επίπεδο διελεύσεων για το προβλέψιμο μέλλον, δήλωσε η Χελίμα Κρόφτ, επικεφαλής παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων στην RBC Capital Markets.
«Οποιοδήποτε τέλος στη σύγκρουση που αφήνει το Ιράν να ασκεί επιχειρησιακό έλεγχο και επιρροή στο Στενό θα οδηγήσει, κατά την άποψή μας, σε αισθητά χαμηλότερες ροές μέσω της θαλάσσιας οδού», δήλωσε η Croft σε σημείωμα προς πελάτες την Πέμπτη.
Η κίνηση σε αυτό το σενάριο θα μπορούσε να επανέλθει στο 60%–70% των προπολεμικών όγκων, με πλοία συνδεδεμένα με την Κίνα να κινούνται ελεύθερα, ενώ η διέλευση για τα δυτικά πλοία θα απαιτεί διμερείς συμφωνίες με το Ιράν, ανέφερε ο Richard Meade, αρχισυντάκτης του Lloyd’s List, σε ενημέρωση στις 21 Μαΐου.
«Αυτό δεν προκαλεί ύφεση με τον τρόπο που θα υπονοούσαν κάποια από τα πιο καταστροφολογικά σενάρια που έχουμε συζητήσει στο παρελθόν, αλλά δεν επιτρέπει και την προπολεμική ανάκαμψη», είπε ο Meade. Το Lloyd’s List είναι ένα από τα παλαιότερα εμπορικά ναυτιλιακά περιοδικά στον κόσμο.
«Παράγει κάτι πιο ύπουλο», συνέχισε ο Meade. «Ένα μόνιμα διχασμένο στενό, όπου η πρόσβαση εξαρτάται από την πολιτική ευθυγράμμιση και όχι από την ελευθερία της ναυσιπλοΐας».
Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα
Η κρίση που έχει περιορίσει την κίνηση πλοίων μέσω της Ερυθράς Θάλασσας δείχνει πώς η γεωπολιτική αστάθεια μπορεί να διαταράξει εμπορικά στενά για πολύ περισσότερο χρόνο απ’ ό,τι αρχικά αναμενόταν.
Οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη, που είναι σύμμαχοι του Ιράν, άρχισαν να επιτίθενται σε εμπορικά πλοία τον Νοέμβριο του 2023 ως απάντηση στον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα. Οι επιθέσεις ξεκίνησαν στις 19 Νοεμβρίου με την κατάληψη ενός φορτηγού πλοίου και συνεχίστηκαν με πυραυλικές και μη επανδρωμένες επιθέσεις για δύο χρόνια.
Η ημερήσια κίνηση μέσω του Στενού Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν, κατέρρευσε κατά περισσότερο από το μισό - από 75 πλοία στις 19 Νοεμβρίου 2023 σε 31 πλοία έως τις 30 Ιανουαρίου 2024. Περισσότερα από δύο χρόνια αργότερα, η κίνηση μέσω του στενού δεν έχει επιστρέψει ακόμη στα επίπεδα που κάποτε θεωρούνταν φυσιολογικά.
Ένα από τα βασικά διδάγματα της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα είναι ότι «δεν χρειάζεται ένα μεγάλο ναυτικό για να προκληθεί σοβαρή διαταραχή σε ένα θαλάσσιο σημείο στρατηγικής σημασίας», δήλωσε ο Τομέρ Ρααναν, αναλυτής ναυτιλιακού κινδύνου στο Lloyd’s List.
Οι Χούθι δεν έχουν επιτεθεί σε πλοίο στην Ερυθρά Θάλασσα από τα τέλη του περασμένου έτους, όμως αυτό δεν ήταν αρκετό ώστε η κίνηση των πλοίων να επιστρέψει στα επίπεδα του 2023, δήλωσε ο Τζακ Κένεντι, επικεφαλής ανάλυσης κινδύνου χωρών για τη Μέση Ανατολή στη S&P Global Market Intelligence.
Δεν είναι σαφές αν η κατάρρευση της κίνησης στο Ορμούζ θα διαρκέσει όσο η διαταραχή στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι πλοιοκτήτες θα πρέπει να αποφασίσουν αν πιστεύουν ότι μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν, εφόσον τελικά επιτευχθεί, παρέχει επαρκείς εγγυήσεις ασφάλειας για τα εμπορικά πλοία.
Η τρέχουσα εκεχειρία είναι πιθανό να διατηρηθεί προς το παρόν, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στην αυξημένη πρόσβαση εμπορικών πλοίων μέσω του Ορμούζ, είπε ο Κένεντι.
Ακόμη και αν το Ιράν συμφωνούσε να ανοίξει το Ορμούζ χωρίς όρους στη διέλευση, θα χρειαστεί πιθανότατα πολύς χρόνος για να επιστρέψει η κίνηση στα προπολεμικά επίπεδα, δήλωσε ο Κένεντι. Για παράδειγμα, υπάρχουν ανησυχίες ασφάλειας σχετικά με νάρκες που ενδέχεται να έχουν τοποθετηθεί στο στενό, είπε.
Υπάρχει επίσης σοβαρός κίνδυνος ο πόλεμος να επαναληφθεί μέσα στον επόμενο χρόνο, εκτός αν υπάρξει μόνιμη λύση στα προγράμματα πυρηνικών και βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, δήλωσε ο ίδιος. Αυτά είναι τα βασικά ζητήματα - ιδιαίτερα από την οπτική της εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ - που οδήγησαν στον πόλεμο, σύμφωνα με τον αναλυτή.
Οι διαχειριστές πλοίων θα πρέπει να σταθμίσουν αν είναι διατεθειμένοι να ρισκάρουν τα πλοία και τα περιουσιακά τους στοιχεία να εγκλωβιστούν για μήνες στη μία πλευρά του Ορμούζ σε περίπτωση που ξεσπάσει ξανά πόλεμος, είπε ο Κένεντι.
Λίγες εναλλακτικές για τα Στενά του Ορμούζ
Όμως η Ερυθρά Θάλασσα διαφέρει επίσης σε κρίσιμα σημεία από τα Στενά Ορμούζ, είπαν οι Ρααναν και Κένεντι. Ένας λόγος που η κίνηση στην Ερυθρά Θάλασσα παραμένει μειωμένη είναι ότι τα πλοία μπορούν να την παρακάμψουν και να αποφύγουν τον κίνδυνο, πλέοντας γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στη Νότια Αφρική. Αντίθετα, το Ορμούζ είναι πραγματικό «σημείο ασφυξίας» χωρίς αντίστοιχες εναλλακτικές, είπαν οι αναλυτές.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι επίσης πολύ πιο σημαντικά για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές από την Ερυθρά Θάλασσα, σημείωσαν. Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου περνούσε από το Ορμούζ πριν από τον πόλεμο.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποιούν αγωγούς για να εκτρέπουν εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως από τον Περσικό Κόλπο προς τερματικούς σταθμούς εξαγωγών στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Ομάν. Αυτοί οι αγωγοί έχουν μετριάσει τη διαταραχή στην προσφορά, αλλά δεν μπορούν να την αντισταθμίσουν πλήρως.
«Μπορείς να μεταφέρεις κάποια πράγματα μέσω αγωγών, αλλά δεν μπορούν όλα να περάσουν από έναν αγωγό», είπε ο Ρααναν. «Δεν μιλάμε μόνο για πετρέλαιο που πρέπει να βγει από το Ορμούζ».
Ολόκληρη η λογική του LNG ως προϊόντος, για παράδειγμα, είναι ότι φορτώνεται σε πλοία και μεταφέρεται σε όλο τον κόσμο. Τα Στενά του Ορμούζ είναι επίσης κρίσιμα για λιπάσματα και άλλα εμπορεύματα. Ελλείψει εναλλακτικών, οι ναυτιλιακές εταιρείες μπορεί να χρειαστεί να αποδεχθούν και να προσαρμοστούν στις συνθήκες του Ορμούζ με τρόπους που δεν χρειάστηκε να κάνουν στην περίπτωση της Ερυθράς Θάλασσας.
Παρόλα αυτά, οι εξαγωγείς της Μέσης Ανατολής αναζητούν περισσότερες εναλλακτικές. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, για παράδειγμα, επιταχύνουν την κατασκευή ενός δεύτερου αγωγού που παρακάμπτει το Ορμούζ. Αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027.
Ο Υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright, θεωρεί ότι η σημασία του Ορμούζ για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά θα μειωθεί μετά τον πόλεμο, καθώς οι χώρες του Κόλπου όπως τα ΗΑΕ κατασκευάζουν περισσότερους αγωγούς για να τον παρακάμπτουν.
«Αυτό είναι ένα χαρτί που μπορείς να παίξεις μία φορά», είπε ο Wright για τον αποκλεισμό του Ιράν. «Θα υπάρξουν και άλλες διαδρομές για να βγει η ενέργεια από τον Περσικό Κόλπο».
«Θα δούμε μια μειούμενη σημασία του Στενού του Ορμούζ, αλλά όχι μειούμενη σημασία της ενεργειακής παραγωγής και προσφοράς αυτών των χωρών», είπε.
