Η παραβατικότητα στην αγορά καυσίμων μπορεί να εμφανίζει σημάδια αποκλιμάκωσης, ωστόσο εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες στρεβλώσεις του κλάδου, με επιπτώσεις τόσο στον υγιή ανταγωνισμό όσο και στους ίδιους τους καταναλωτές.
Η επικαιροποιημένη μελέτη του Εργαστηρίου Τεχνολογίας Καυσίμων και Λιπαντικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, που παρουσιάστηκε από τον ΣΕΕΠΕ, κατέγραψε υποχώρηση των ελλειμματικών παραδόσεων καυσίμων τόσο στην Αττική, όπου διαμορφώθηκαν στο 23,1% από 33,1% το 2025, όσο και στη Θεσσαλονίκη, όπου περιορίστηκαν στο 18,6% από 20%, επιβεβαιώνοντας ότι οι έλεγχοι αποδίδουν αποτελέσματα, χωρίς όμως να έχουν εξαλείψει το πρόβλημα. Με αφορμή τα ευρήματα της έρευνας, οι εκπρόσωποι του κλάδου εξήγησαν γιατί η Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί εξαίρεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ποιο είναι το κόστος της παραβατικότητας για τους οδηγούς και ποιες παρεμβάσεις εκτιμούν ότι απαιτούνται για τον ουσιαστικό περιορισμό του φαινομένου.
Γιατί η παραβατικότητα στα καύσιμα είναι κατεξοχήν ελληνικό φαινόμενο
Τα ευρήματα της έρευνας άνοιξαν παράλληλα τη συζήτηση για τα βαθύτερα αίτια της παραβατικότητας στην αγορά καυσίμων. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΣΕΕΠΕ, Γιάννη Αληγιζάκη, η Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί εξαίρεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λόγω συγκεκριμένων χαρακτηριστικών της αγοράς που, όπως υποστήριξε, ευνοούν την ανάπτυξη παραβατικών πρακτικών.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σύνδεση που, κατά την άποψή του, υπάρχει μεταξύ του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους και της έξαρσης της παραβατικότητας τα προηγούμενα χρόνια. Όπως ανέφερε, το πλαφόν διατηρήθηκε στην Ελλάδα για σχεδόν πέντε χρόνια, παρότι στο μεταξύ αυξήθηκαν σημαντικά το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, ο πληθωρισμός και οι μισθοί. Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, οδήγησε αρκετούς νόμιμους πρατηριούχους σε οικονομική ασφυξία και τελικά στην έξοδο από την αγορά ενώ το αποτέλεσμα ήταν η παραβατικότητα να εκτοξευθεί στο 33% την περίοδο 2022-2025.
Ως σημείο καμπής χαρακτήρισε το νέο αυστηρό θεσμικό πλαίσιο που ψηφίστηκε το 2025 και προβλέπει διετή σφράγιση πρατηρίων στα οποία διαπιστώνεται σοβαρή παράβαση. Όπως ανέφερε, το μέτρο λειτούργησε αποτρεπτικά, καθώς έστειλε το μήνυμα ότι οι έλεγχοι γίνονται πλέον ουσιαστικότεροι. Ωστόσο, εκτίμησε ότι η πρόοδος αυτή δεν αρκεί για όσο παρέμεινε σε ισχύ ένα μέτρο όπως το πλαφόν.
Κατά τη συζήτηση επισημάνθηκαν και άλλες ιδιαιτερότητες της ελληνικής αγοράς που δεν συναντώνται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Πρώτος λόγος είναι η δομή της αγοράς. Στην Ευρώπη, οι περισσότερες εταιρείες είναι καθετοποιημένες, ελέγχοντας ολόκληρη την αλυσίδα, από το διυλιστήριο έως το πρατήριο, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια παραβατικών πρακτικών. Στην Ελλάδα, αντίθετα, το μοντέλο αυτό αφορά μόλις το 25% - 30% της αγοράς.
Καθοριστικός παράγοντας είναι ο πολύ μεγάλος αριθμός πρατηρίων σε σχέση με την κατανάλωση καυσίμων. Στην Ευρώπη, η μέση ετήσια κατανάλωση ανά πρατήριο κυμαίνεται μεταξύ 5.000 και 10.000 κυβικών μέτρων, ενώ στην Ελλάδα ανέρχεται μόλις σε περίπου 1.200 κυβικά μέτρα. Αυτό σημαίνει ότι λειτουργούν πολύ περισσότερα πρατήρια για τον ίδιο όγκο αγοράς, με αποτέλεσμα να συμπιέζονται σημαντικά τα περιθώρια κέρδους των νόμιμων επιχειρήσεων.
Κατά τον ΣΕΕΠΕ, σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της παραβατικότητας διαδραματίζει και η υψηλή φορολογία στα καύσιμα.Όπωςαναφέρθηκε, όσο υψηλότεροι είναι ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ τόσο αυξάνονται και τα οικονομικά κίνητρα για παραβατικές πρακτικές.
Περίπου 400 εκατ. ευρώ τον χρόνο χάνουν οι οδηγοί
Πέρα από τις επιπτώσεις στον ανταγωνισμό, η παραβατικότητα έχει και άμεσο οικονομικό κόστος για τους ίδιους τους οδηγούς. Ενδεικτικά, εφόσον ένας οδηγός διανύει περίπου 30.000 χιλιόμετρα ετησίως και η μέση τιμή της βενζίνης διαμορφώνεται στα 1,90 ευρώ ανά λίτρο, η συνολική επιβάρυνση των καταναλωτών από τις ελλειμματικές παραδόσεις υπολογίζεται σε περίπου 400 εκατ. ευρώ κάθε χρόνο.
Όπως διευκρινίστηκε, δεν υπάρχει σήμερα αντίστοιχη πρόσφατη εκτίμηση για τα διαφυγόντα έσοδα του Δημοσίου από το λαθρεμπόριο ή άλλες μορφές παραβατικότητας, καθώς δεν έχει πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια σχετική μελέτη.
Τα 92 λουκέτα και οι προσφυγές στη Δικαιοσύνη
Απαντώντας σε ερωτήσεις για τα 92 πρατήρια που έχουν σφραγιστεί, οι εκπρόσωποι του ΣΕΕΠΕ εξήγησαν ότι η νομοθεσία προβλέπει πως όταν διαπιστώνεται σοβαρή παράβαση σε ένα πρατήριο, αναστέλλεται η λειτουργία όχι μόνο του ίδιου του πρατηρίου αλλά και άλλων πρατηρίων στα οποία συμμετέχει ο ίδιος ιδιοκτήτης με το ίδιο ΑΦΜ. Όπως ανέφεραν, η αναστολή λειτουργίας δεν εφαρμόζεται τελικά στα υπόλοιπα πρατήρια του ίδιου ιδιοκτήτη, στα οποία δεν έχει διαπιστωθεί παράβαση, ακόμη κι αν ανήκουν στο ίδιο ΑΦΜ με το πρατήριο όπου εντοπίστηκε η παρανομία.Και αυτό επειδή οι ιδιοκτήτες προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη και τα δικαστήρια έκριναν ότι τα υπόλοιπα πρατήρια που δεν έχουν ελεγχθεί δεν έπρεπε να παραμείνουν σφραγισμένα. Διευκρίνισαν, ωστόσο, ότι κανένα πρατήριο στο οποίο αποδείχθηκε η ίδια η παράβαση δεν επαναλειτούργησε στο ίδιο σημείο.
Το βασικό συμπέρασμα που προέκυψε από την παρουσίαση είναι ότι τα αυστηρότερα μέτρα και οι συστηματικοί έλεγχοι φαίνεται να αποδίδουν, χωρίς όμως να έχει εξαλειφθεί το πρόβλημα. Όπως επισήμανε ο ΣΕΕΠΕ, η προστασία του καταναλωτή και η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς προϋποθέτουν συνεχή εποπτεία, αξιοποίηση των διαθέσιμων εργαλείων ελέγχου και διαρκή αντιμετώπιση των κυκλωμάτων που εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται στην αγορά καυσίμων.
Νέα παράταση για το αναβαθμισμένο σύστημα εισροών - εκροών
Στην προσπάθεια αντιμετώπισης της παραβατικότητας, κρίσιμο ρόλο καλείται να διαδραματίσει και ο εκσυγχρονισμός του συστήματος εισροών - εκροών στα πρατήρια καυσίμων, η εφαρμογή του οποίου έχει μετατεθεί επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια. Το αναβαθμισμένο σύστημα θεωρείται ένα από τα βασικά εργαλεία για την αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της αγοράς, καθώς αναμένεται να ενισχύσει τις δυνατότητες των αρχών να εντοπίζουν ύποπτες αποκλίσεις και παραβατικές πρακτικές.
Στο πλαίσιο αυτό, δόθηκε νέα παράταση για την ολοκλήρωση της εφαρμογής του. Η νέα προθεσμία μετατίθεται έως τις 31 Οκτωβρίου 2026 για τα πρατήρια της Αττικής και της Θεσσαλονίκης και έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 για την υπόλοιπη χώρα.
Όπως εξήγησαν οι εκπρόσωποι του ΣΕΕΠΕ, η παράταση κρίθηκε αναγκαία ώστε να δοθεί ο απαιτούμενος χρόνος στις τεχνικές εταιρείες να ολοκληρώσουν τις αναβαθμίσεις. Όπως διευκρίνισαν, η διαδικασία δεν περιορίζεται στην εγκατάσταση του νέου λογισμικού, αλλά περιλαμβάνει και την πλήρη πιστοποίηση της ορθής λειτουργίας του συστήματος από τον εγκαταστάτη, ο οποίος αναλαμβάνει πλέον και τη σχετική ευθύνη.
Σύμφωνα με τον ΣΕΕΠΕ, με την πλήρη λειτουργία του αναβαθμισμένου συστήματος οι αρμόδιες αρχές θα έχουν στη διάθεσή τους πιο αξιόπιστα και άμεσα δεδομένα, γεγονός που αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και τον εντοπισμό παραβατικών συμπεριφορών.
