Καμία αύξηση της αγοραστικής δύναμης των μισθών τους δεν βίωσαν οι εργαζόμενοι κατά την μετα-μνημονιακή περίοδο, καθώς η άνοδος των μισθών «ροκανίστηκε» από τις πληθωριστικές πιέσεις, όπως επισημαίνει το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ στην Ετήσια Έκθεση του για την ελληνική οικονομία.
Τα ευρήματα της Έκθεσης αποκαλύπτουν ότι επτά έτη μετά το τέλος της μνημονιακής επιτήρησης της οικονομίας, το εισόδημα των μισθωτών στην Ελλάδα, τόσο σε ονομαστικούς όσο και σε πραγματικούς όρους, συνεχίζει να βρίσκεται σε επίπεδα αισθητά χαμηλότερα από την προ-κρίσης περίοδο (2009).
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της μεγάλης πτώσης των μισθών που σημειώθηκε την περίοδο εφαρμογής των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής. Σχετίζεται και με την ανεπαρκή μεταβολή των ονομαστικών αποδοχών των εργαζομένων από το 2019 και ύστερα, η οποία, σε συνδυασμό με την ένταση της πληθωριστικής κρίσης, την ανεπάρκεια των μέτρων ανάσχεσής της και την απουσία αποτελεσματικών θεσμικών μηχανισμών προστασίας του εισοδήματός τους, είχε ως συνέπεια τη μειωμένη αγοραστική δύναμη των μισθωτών, συντηρώντας έτσι το πρόβλημα αξιοπρεπούς διαβίωσης που αντιμετωπίζει μεγάλο τμήμα της μισθωτής εργασίας τα τελευταία χρόνια.
Αξίζει να σημειωθεί πως σύμφωνα με τα στοιχεία της Έκθεσης, οι μέσοι μισθοί στη χώρα μας μπορεί να έχουν αυξηθεί την τελευταία επταετία, αλλά εξακολουθούν να βρίσκονται πολύ πιο χαμηλά από τα επίπεδα που ήταν το 2009, πριν το ξέσπασμα την οικονομικής κρίσης και των μνημονίων.
Μάλιστα το 2025 στους κλάδους της εστίασης, της διαμονής, των μεταφορών και αποθήκευσης και του χονδρικού και λιανικού εμπορίου το πραγματικο ωρομίσθιο, αν και αυξημένο έναντι του 2019 (κατά 4,8%), παρέμεινε σε επίπεδα 25,3% χαμηλότερα του 2009, ενώ σε όρους αγοραστικής δύναμης (PPS) ήταν αρκετά χαμηλότερο ακόμη και από τα κράτη των Βαλκανίων.
Το επίπεδο των μισθών
Συγκεκριμένα, το 2025 ο μέσος ετήσιος ονομαστικός μισθός ανήλθε στη χώρα μας στα 18.134 ευρώ, αυξημένος κατά 3,9% έναντι του 2024 και 19,7% έναντι του 2019. Παρόλα αυτά, το ύψος του συνέχιζε και πέρυσι να είναι χαμηλότερο κατά 12% σε σχέση με το 2009, όντας χαμηλότερο ακόμη και από το επίπεδο του 2012 (-0,9%), που ήταν έτος βαθιάς ύφεσης, ραγδαίας αύξησης της ανεργίας και πτώσης των ονομαστικών μισθών ως συνέπεια της εφαρμογής της πολιτικής εσωτερικής υποτίμησης.
Ωστόσο, εξετάζοντας την εξέλιξη του μέσου ετήσιου μισθού σε πραγματικούς όρους, η εικόνα είναι ακόμη πιο απογοητευτική. Βλέπουμε ότι το 2025 το ύψος του ανήλθε στα 14.998 ευρώ, επίπεδο το οποίο, αν και οριακά υψηλότερο από το 2024 (+1,3%), ήταν χαμηλότερο κατά 31% σε σχέση με το 2009 και σχεδόν αντίστοιχο του 2019 (+0,3%).
Από το τελευταίο στοιχείο προκύπτει ότι κατά τη μετα-μνημονιακή περίοδο, παρά τους σχετικά υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης του ονομαστικού ΑΕΠ, οι μισθωτοί στη χώρα μας δεν βίωσαν ουσιαστική αύξηση της αγοραστικής τους δύναμης.
Συγκριτικά μάλιστα με το 2021, δηλαδή το έτος έναρξης της πληθωριστικής κρίσης, ο μέσος ετήσιος πραγματικός μισθός στην Ελλάδα το 2025 ήταν χαμηλότερος κατά 1,3%, στοιχείο που δείχνει τη σημαντική επίπτωση που είχε ο πληθωρισμός στο πραγματικό εισόδημα των εργαζομένων.
Αντίστοιχα είναι και τα στοιχεία για την εξέλιξη του μέσου ονομαστικού και πραγματικού ωρομισθίου. Πιο συγκεκριμένα, το 2025 το μέσο ονομαστικό ωρομίσθιο στο σύνολο της οικονομίας ανήλθε στα 9,6 ευρώ, αυξημένο έναντι τόσο του 2024 όσο και του 2019, παραμένοντας όμως χαμηλότερο συγκριτικά με την προ-οικονομικής κρίσης περίοδο (2009).
Σε πραγματικούς όρους, το 2025 το μέσο ωρομίσθιο στη χώρα μας αντιστοιχούσε μόλις στο 73,5% του 2009, ενώ συγκριτικά με το 2019 σημείωσε οριακή αύξηση κατά 2%.
Προτεινόμενες παρεμβάσεις
Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται αναγκαία η εφαρμογή ουσιαστικών παρεμβάσεων πολιτικής, οι οποίες θα διασφαλίζουν τη βιώσιμη ενίσχυση του εισοδήματος των εργαζομένων, ιδιαίτερα μάλιστα υπό το πρίσμα της νέας ενεργειακής και πληθωριστικής κρίσης που έχει ξεσπάσει τους τελευταίους μήνες εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Όπως επισημαίνει η ΓΣΕΕ, αν και η παροχή έκτακτων εισοδηματικών ενισχύσεων, όπως αυτές που προωθούνται τα τελευταία χρόνια, δίνει κάποια ανάσα ρευστότητας στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, δεν επαρκεί για να στηρίξει την αγοραστική δύναμη και τη χρηματοοικονομική συνοχή τους σε διατηρήσιμη βάση. Αντίθετα, για να ενισχυθούν βιώσιμα το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων και η χρηματοπιστωτική ανθεκτικότητα των νοικοκυριών τους απαιτούνται πιο μόνιμες πολιτικές και θεσμικές παρεμβάσεις, όπως:
- η ουσιαστική κάλυψη των εργαζομένων από ΣΣΕ,
- η αναδόμηση του μηχανισμού προσδιορισμού του κατώτατου μισθού με επαναφορά της ΕΓΣΣΕ στους κοινωνικούς εταίρους,
- η περαιτέρω μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της μισθωτής εργασίας,
- διαρθρωτικές παρεμβάσεις στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών, που θα στοχεύουν στον περιορισμό στρεβλώσεων και αθέμιτων πρακτικών στη λειτουργία τους και στον προσδιορισμό των τιμών.
Επιπλέον, η αύξηση του πραγματικού εισοδήματος των εργαζομένων προϋποθέτει έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό του παραγωγικού συστήματος της οικονομίας, που θα δημιουργεί καλά αμειβόμενες, ποιοτικές θέσεις εργασίας, θα ενισχύει την παραγωγικότητα, τον δείκτη αυτάρκειας και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, διασφαλίζοντας έτσι πιο δίκαιη διανομή του εισοδήματος, καλύτερες συνθήκες διαβίωσης για τα νοικοκυριά και χρηματοπιστωτικά πιο υγιείς θέσεις σε όλους τους βασικούς θεσμικούς τομείς της οικονομίας.
