Λίγες ημέρες μετά τη θεσμοθέτηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η αγορά αρχίζει να χαρτογραφεί το νέο τοπίο για τις επενδύσεις. Νέες ευκαιρίες ανοίγουν για ορισμένα έργα, την ώρα που οι «κόφτες» και οι ζώνες αποκλεισμού περιορίζουν το πεδίο για άλλα, αλλάζοντας τα δεδομένα τόσο για τις νέες επενδύσεις όσο και για projects που βρίσκονται ήδη στην αδειοδοτική διαδικασία.
Η πρώτη ανάγνωση του νέου πλαισίου δείχνει αυστηρότερους κανόνες για αιολικά και φωτοβολταϊκά. Για τους επενδυτές, ωστόσο, η ουσιαστική αλλαγή βρίσκεται βαθύτερα: η αξία ενός project θα εξαρτάται ακόμη περισσότερο από το πού βρίσκεται, πόσο αποδοτικός είναι ο συγκεκριμένος φυσικός πόρος και, στην περίπτωση των ήδη σχεδιαζόμενων έργων, πόσο μακριά έχει φτάσει η αδειοδοτική ωρίμανσή τους.
Το νέο πλαίσιο καλύπτει παράλληλα για πρώτη φορά και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες, μαζί με φωτοβολταϊκά, αιολικά, μικρά υδροηλεκτρικά, βιομάζα, βιοαέριο, βιομεθάνιο και γεωθερμία.
Το πρώτο ξεκαθάρισμα στην «ουρά» των έργων
Η πιο άμεση επίπτωση στην αγορά αφορά τα χιλιάδες MW έργων που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Το νέο πλαίσιο δεν αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο ένα project που διαθέτει απλώς Βεβαίωση Παραγωγού και ένα έργο που έχει προχωρήσει ουσιαστικά στην περιβαλλοντική αδειοδότηση. Τα έργα που λειτουργούν ήδη ή έχουν φτάσει σε προχωρημένο αδειοδοτικό στάδιο προστατεύονται από τις μεταβατικές διατάξεις, ενώ το ΥΠΕΝ διευκρινίζει ότι σε αυτά περιλαμβάνονται και όσα είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου στο ΦΕΚ.
Αυτό δημιουργεί στην πράξη δύο ταχύτητες στο υφιστάμενο pipeline. Ένα υποθετικό αιολικό έργο που στις 18 Αυγούστου είχε ήδη λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας της ΜΠΕ του μπορεί να συνεχίσει με το προηγούμενο χωροταξικό καθεστώς. Ένα δεύτερο έργο στην ίδια ευρύτερη περιοχή, το οποίο διαθέτει μόνο Βεβαίωση Παραγωγού και δεν έχει φτάσει στο συγκεκριμένο αδειοδοτικό ορόσημο, θα πρέπει να ελεγχθεί με τους νέους κανόνες.
Έτσι, δύο projects που μέχρι σήμερα μπορεί να εμφανίζονταν στο χαρτοφυλάκιο μιας εταιρείας ως αντίστοιχης δυναμικότητας αποκτούν πλέον διαφορετικό χωροταξικό και αδειοδοτικό ρίσκο.
Το αιολικό δυναμικό αποκτά μεγαλύτερη αξία
Μία δεύτερη αλλαγή αφορά τον ίδιο τον τρόπο επιλογής των θέσεων για νέα αιολικά. Το όριο των 4 m/s παραμένει ως βασικό κριτήριο για τις Περιοχές Καταλληλότητας, αλλά το τελικό πλαίσιο δημιούργησε εξαίρεση για δημοτικές ενότητες με χαμηλότερο μέσο όρο όταν σε συγκεκριμένη θέση αποδεικνύεται αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Η διαφοροποίηση έχει ιδιαίτερη επενδυτική σημασία. Μια δημοτική ενότητα μπορεί για παράδειγμα να εμφανίζει μέσο αιολικό δυναμικό 3,8 m/s και κανονικά να βρίσκεται εκτός. Εάν όμως σε συγκεκριμένη κορυφογραμμή πιστοποιηθούν 7,8 m/s, η θέση δεν αποκλείεται αυτομάτως. Το έργο μπορεί να εξεταστεί μέσω της εξαίρεσης, υπό τους υπόλοιπους περιορισμούς και το ειδικό όριο φέρουσας ικανότητας.
Αυτό απαντά εν μέρει σε μία από τις βασικές ενστάσεις που είχε διατυπώσει ο κλάδος της αιολικής ενέργειας: ότι η χρήση ενός μέσου όρου για ολόκληρη τη δημοτική ενότητα μπορούσε να αποκλείσει εξαιρετικά παραγωγικές επιμέρους θέσεις.
Δεν εξαφανίζει, ωστόσο, τις αντιρρήσεις της αγοράς. Η ΕΛΕΤΑΕΝ είχε υποστηρίξει κατά τη διαβούλευση ότι οι συνολικοί περιορισμοί του σχεδίου απέκλειαν μεγάλο τμήμα της χώρας και ότι η απομάκρυνση των νέων έργων από τις παραγωγικότερες θέσεις θα αύξανε το κόστος της αιολικής παραγωγής.
Το παράδειγμα του βουνού: Καλός άνεμος, αλλά «κόκκινο» υψόμετρο
Εδώ φαίνεται και η άλλη πλευρά του νέου πλαισίου. Ας υποθέσουμε ότι ένας επενδυτής εντοπίζει μια θέση με εξαιρετικό αιολικό δυναμικό 8 m/s. Το γεγονός ότι ξεπερνά τα 7,5 m/s δεν αρκεί. Εάν η θέση βρίσκεται πάνω από τα 1.200 μέτρα, ενεργοποιείται ο οριζόντιος αποκλεισμός και το νέο αιολικό δεν μπορεί να χωροθετηθεί.
Επομένως, η νέα εξαίρεση δεν παρακάμπτει τους υπόλοιπους «κόφτες». Αυτό διευκρινίζεται και επισήμως: ακόμη και όταν χρησιμοποιείται η δυνατότητα των 7,5 m/s, πρέπει να τηρούνται οι περιορισμοί για υψόμετρο, μέγεθος νησιών και τις υπόλοιπες περιοχές αποκλεισμού.
Αυτό είναι και ένα από τα σημεία που εξακολουθούν να προβληματίζουν τον κλάδο. Κατά τη διαβούλευση η ΕΛΕΤΑΕΝ είχε ζητήσει την κατάργηση ή τουλάχιστον εξαιρέσεις από τον οριζόντιο κόφτη των 1.200 μέτρων, υποστηρίζοντας ότι στα μεγαλύτερα υψόμετρα βρίσκονται πολλές από τις πλέον αποδοτικές αιολικά θέσεις.
Νέο φίλτρο και για τον τουρισμό
Η επιλογή μιας θέσης δεν θα εξαρτάται πλέον μόνο από ενεργειακά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά. Το νέο ΕΧΠ συνδέεται πιο στενά με τον υπόλοιπο χωροταξικό σχεδιασμό.
Χαρακτηριστικό είναι ότι νέα αιολικά δεν επιτρέπονται στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού για τον Τουρισμό, ενώ περιορισμοί υπάρχουν και σε εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής.
Για έναν επενδυτή αυτό σημαίνει ότι η αρχική αξιολόγηση μιας επένδυσης γίνεται περισσότερο σύνθετη: δεν αρκεί να υπάρχει άνεμος και διαθέσιμη γη. Πρέπει η θέση να περάσει από περισσότερα χωρικά φίλτρα πριν αποκτήσει πραγματική επενδυτική αξία.
Νησιά: Το τοπίο βάζει νέους όρους στα αιολικά
Ανάλογη είναι η εικόνα στον νησιωτικό χώρο. Στα νησιά κάτω των 300 τ.χλμ. ισχύει ο γενικός περιορισμός για νέα αιολικά, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες και κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος.
Αλλά ακόμη και στα μεγαλύτερα νησιά όπου η ανάπτυξη επιτρέπεται, η δυνατότητα εγκατάστασης δεν σημαίνει αυτόματη αδειοδότηση. Η ειδική μελέτη τοπίου θα εξετάζει το μέγεθος του έργου, τον χαρακτήρα της περιοχής και τις επιπτώσεις στις θέες, ενώ στις ορεινές νησιωτικές περιοχές προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση.
Αυτό μπορεί στην πράξη να ευνοήσει μικρότερες ή διαφορετικά σχεδιασμένες επενδύσεις έναντι πολύ μεγάλων συγκεντρώσεων ανεμογεννητριών. Πρόκειται, πάντως, για μια πιθανή επενδυτική συνέπεια των νέων κανόνων, η οποία μένει να φανεί στην πράξη μέσα από την περιβαλλοντική αδειοδότηση των έργων.
Φωτοβολταϊκά: Το 1,5% αλλάζει την αξία της διαθέσιμης γης
Στα φωτοβολταϊκά, το σημαντικότερο οικονομικό στοιχείο είναι ίσως λιγότερο εντυπωσιακό από τις απαγορεύσεις, αλλά δυνητικά πιο ουσιαστικό για την αγορά: το νέο ανώτατο όριο κάλυψης.
Οι νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που δεν έχουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση υπόκεινται σε μέγιστη κάλυψη 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε περιφερειακής ενότητας.
Αυτό σημαίνει ότι σε μια περιφερειακή ενότητα όπου η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών πλησιάζει το επιτρεπόμενο όριο, η ύπαρξη ενός κατά τα άλλα κατάλληλου οικοπέδου δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει τη δυνατότητα ανάπτυξης νέου έργου.
Η γεωγραφική διασπορά των επενδύσεων αποκτά επομένως μεγαλύτερη σημασία και η διαθέσιμη χωροταξική «χωρητικότητα» μιας περιφερειακής ενότητας μπορεί να εξελιχθεί σε πρόσθετο παράγοντα αξιολόγησης νέων projects.
Οι μπαταρίες μπαίνουν στον χωροταξικό χάρτη
Μια αλλαγή που έχει ιδιαίτερη σημασία για την επόμενη φάση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι ότι το ΕΧΠ εντάσσει για πρώτη φορά τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες, στο χωροταξικό του πεδίο.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η αποθήκευση αποκτά όλο και μεγαλύτερο ρόλο λόγω της υψηλής διείσδυσης των ΑΠΕ και της ανάγκης μεγαλύτερης ευελιξίας του συστήματος.
Για την αγορά, αυτό σημαίνει ότι η χωροθέτηση των standalone μονάδων αποθήκευσης παύει να αποτελεί ένα πεδίο χωρίς ειδική αντιμετώπιση στο ΕΧΠ και αποκτά πλέον εθνικούς χωρικούς κανόνες.
Και τι μένει εκτός
Το νέο ΕΧΠ δεν καλύπτει τα πάντα. Εκτός πεδίου εφαρμογής παραμένουν, μεταξύ άλλων, τα μεγάλα υδροηλεκτρικά και τα έργα αντλησιοταμίευσης, τα φωτοβολταϊκά σε στέγες, ακάλυπτους χώρους οικοπέδων και τεχνητές ή κατασκευασμένες επιφάνειες, η κυματική ενέργεια, οι εγκαταστάσεις παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου και τα συνοδά έργα των σταθμών ΑΠΕ.
Η διάκριση είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι το νέο πλαίσιο επικεντρώνεται πρωτίστως στις εγκαταστάσεις με μεγαλύτερο χωρικό αποτύπωμα και μεγαλύτερες συγκρούσεις χρήσεων γης.
Ο νέος «χάρτης αξίας» των projects
Για την αγορά, επομένως, η εφαρμογή του νέου ΕΧΠ δεν σημαίνει απλώς ότι ο χάρτης της χώρας αποκτά περισσότερες κόκκινες και πράσινες περιοχές. Αλλάζει και η σχετική αξία των ίδιων των projects.
Ένα ώριμο έργο που κατοχυρώνεται από τις μεταβατικές διατάξεις βρίσκεται σε σαφώς διαφορετική θέση από ένα πρώιμο project που πρέπει να ελεγχθεί από την αρχή. Μια εξαιρετική αιολική θέση κάτω από τα 1.200 μέτρα μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία, ενώ μία επίσης αποδοτική θέση πάνω από το συγκεκριμένο υψόμετρο βγαίνει εκτός για νέα ανάπτυξη. Στα φωτοβολταϊκά, αντίστοιχα, δεν μετρά πλέον μόνο το οικόπεδο αλλά και πόση από τη χωροταξική δυνατότητα της περιφερειακής ενότητας έχει ήδη χρησιμοποιηθεί.
Αυτός είναι ίσως και ο σημαντικότερος δεύτερος γύρος επιπτώσεων του νέου Χωροταξικού: οι developers θα χρειαστεί να ξαναδούν όχι μόνο ποια έργα μπορούν να αδειοδοτηθούν, αλλά και ποια από τα χαρτοφυλάκιά τους αξίζει πλέον να συνεχίσουν να αναπτύσσουν.
