Από τη Γροιλανδία, όπου μέχρι πριν από λίγα χρόνια οι θερινές πυρκαγιές θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητες, μέχρι την Ελλάδα, την Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία και τα Βαλκάνια, ο Ιούνιος του 2026 άφησε πίσω του μια κοινή εικόνα: πρωτοφανή ζέστη, παρατεταμένη ξηρασία και συνθήκες που μετέτρεψαν τεράστιες εκτάσεις σε εύφλεκτη καύσιμη ύλη. Το φαινόμενο περιγράφεται από την επιστημονική κοινότητα ως ένα από τα πιο εκτεταμένα επεισόδια ακραίας ζέστης που έχει γνωρίσει ποτέ η Ευρώπη, ενώ θεωρεί ότι χωρίς την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή ένα τέτοιο γεγονός θα ήταν πρακτικά αδύνατο.
Η μεγαλύτερη έκπληξη καταγράφηκε στη Γροιλανδία. Μέσα σε μία μόλις εβδομάδα εκδηλώθηκαν δύο πυρκαγιές στην αρκτική τούνδρα, κοντά στο Sisimiut και στο Kujalleq, αρκετές εβδομάδες νωρίτερα από τη συνηθισμένη περίοδο εκδήλωσής τους. Οι επιστήμονες αποδίδουν το φαινόμενο στη μικρή χιονόπτωση του χειμώνα, στις ελάχιστες βροχοπτώσεις και στις ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες που άφησαν τη βλάστηση εξαιρετικά ξηρή. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 1995 έως το 2007 δεν είχε καταγραφεί καμία πυρκαγιά στη δυτική Γροιλανδία, ενώ την περίοδο 2008-2020 καταγράφηκαν 21 περιστατικά, δείχνοντας ότι ακόμη και η Αρκτική αλλάζει.
Στη δυτική και νότια Ευρώπη ο Ιούνιος εξελίχθηκε σε έναν μήνα διαδοχικών ρεκόρ. Θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών Κελσίου καταγράφηκαν σε πολλές χώρες, ενώ περισσότεροι από 150 εκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με ακραίες συνθήκες ζέστης. Η Γαλλία ανακοίνωσε περίπου 1.000 επιπλέον θανάτους που συνδέονται με τον καύσωνα, πάνω από 1.350 σχολεία έκλεισαν, οι σιδηρόδρομοι λειτούργησαν με περιορισμούς και τα συστήματα ηλεκτροδότησης δοκιμάστηκαν από τη μεγάλη ζήτηση.
Η Ισπανία βίωσε το πρώτο επίσημο κύμα καύσωνα του 2026, με πορτοκαλί και κόκκινους συναγερμούς στις περισσότερες περιφέρειες και θερμοκρασίες που έφτασαν τους 40°C. Οι αρχές προειδοποιούσαν καθημερινά για πολύ υψηλό κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, ενώ στη συνέχεια τα ισπανικά μέσα κατέγραψαν εκατοντάδες θανάτους που σχετίζονται με τις ακραίες θερμοκρασίες.
Στην Ιταλία, τη Γερμανία, την Πολωνία, την Κροατία, τη Σερβία και την Αλβανία οι αρχές ενεργοποίησαν επίσης έκτακτα σχέδια προστασίας. Στην Κροατία δεκάδες πυροσβέστες και τέσσερα αεροσκάφη έδιναν μάχη με μεγάλη φωτιά σε πευκοδάσος στο τουριστικό νησί Βις, ενώ στην Αλβανία πυρκαγιά κατέκαψε πολλές εκτάσεις με θαμνώδη βλάστηση και ελαιώνες. Οι μετεωρολογικές υπηρεσίες προειδοποιούσαν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες θα διατηρούσαν τον κίνδυνο σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα.
Οι επιστήμονες επιμένουν ότι η κλιματική αλλαγή δεν προκαλεί από μόνη της μια πυρκαγιά. Δημιουργεί όμως τις ιδανικές συνθήκες ώστε μια μικρή εστία, από ανθρώπινη αμέλεια ή άλλη αιτία, να εξελιχθεί πολύ ταχύτερα σε ανεξέλεγκτη φωτιά. Σύμφωνα με την διεθνή επιστημονική ερευνητική πρωτοβουλία, World Weather Attribution, το κύμα καύσωνα του Ιουνίου θα ήταν «σχεδόν αδύνατο» χωρίς την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ενώ οι ακραίες νυχτερινές θερμοκρασίες είναι πλέον περίπου 100 φορές πιθανότερες σε σχέση με πριν από δύο δεκαετίες.
Το δύσκολο ξεκίνημα της φετινής αντιπυρικής στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, ο Ιούνιος σημαδεύτηκε από πολύ υψηλό δείκτη επικινδυνότητας και συνεχείς προειδοποιήσεις της Πολιτικής Προστασίας, ενώ η χώρα εξακολουθεί να θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά «hotspots» πυρκαγιών λόγω του ταχέως θερμαινόμενου κλίματος. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, από το 2000 έχουν καεί σχεδόν 1 εκατομμύριο εκτάρια γης, ενώ μόνο στην Αττική χάθηκε περίπου το 37% των δασών και των χορτολιβαδικών εκτάσεων την περίοδο 2017-2024.
Από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, την 1η Μαΐου, έως τα τέλη Ιουνίου είχαν εκδηλωθεί στη χώρα μας περισσότερες από 1.100 πυρκαγιές, με τις αρχές να επισημαίνουν ότι περίπου το 85% των περιστατικών οφείλεται σε ανθρώπινη αμέλεια. Παράλληλα, ο συνδυασμός υψηλών θερμοκρασιών, έντονης ξηρασίας, ισχυρών ανέμων και αυξημένης καύσιμης ύλης λόγω των βροχοπτώσεων του χειμώνα και της άνοιξης έχει ανεβάσει επανειλημμένα τον δείκτη επικινδυνότητας στο επίπεδο του «πολύ υψηλού κινδύνου» σε πολλές περιοχές της χώρας.
Μόνο το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουνίου, οι πυροσβεστικές δυνάμεις κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν 83 αγροτοδασικές πυρκαγιές, γεγονός που αποτυπώνει την αυξανόμενη πίεση στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας όσο το καλοκαίρι μπαίνει στην πιο κρίσιμη φάση του. Η τραγική διάσταση της φετινής αντιπυρικής περιόδου έγινε ήδη εμφανής τις τελευταίες ημέρες, καθώς η χώρα θρηνεί τα πρώτα της θύματα, με δύο ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους σε πυρκαγιά κοντά στη Θεσσαλονίκη.
