Ορόσημο για την διευρυμένη χορήγηση των κυτταρικών θεραπειών (CAR-T cells), όχι μόνο στους αιματολογικούς καρκίνους αλλά και σε άλλα αιματολογικά νοσήματα αποτελεί η έναρξη της πρώτης ευρωπαϊκής κλινικής μελέτης για ασθενείς με αμυλοείδωση. Στο πλαίσιο της, τρεις ασθενείς με αμυλοείδωση ελαφριάς αλυσίδας υποβλήθηκαν σε θεραπεία με CAR-T κύτταρα στην πρώτη ευρωπαϊκή κλινική δοκιμή που ελέγχει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της κυτταρικής θεραπείας σε αυτήν την ομάδα ασθενών.
Η κλινική δοκιμή με την ονομασία ALARIC, η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της Συμμαχίας Έρευνας για το Μυέλωμα του Ηνωμένου Βασιλείου και υποστηρίζεται από το Κέντρο Βιοϊατρικής Έρευνας του Εθνικού Ινστιτούτου Έρευνας για την Υγεία και τη Φροντίδα (NIHR), στοχεύει στη θεραπεία συνολικά τουλάχιστον 12 ασθενών στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο University College London Hospital (UCLH) τα επόμενα δύο χρόνια και σύντομα θα ξεκινήσει και στο Λιντς.
Τι ακριβώς είναι οι θεραπείες CAR-T
Διευκρινίζεται στο σημείο αυτό ότι οι θεραπείες CAR-T (Chimeric Antigen Receptor T-cell therapy) αποτελούν μια πρωτοποριακή μορφή ανοσοθεραπείας, η οποία τροποποιεί γενετικά τα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς για να καταπολεμήσουν τον καρκίνο. Θεωρείται εξατομικευμένη θεραπεία, καθώς χρησιμοποιεί τα λεμφοκύτταρα του ασθενούς (Τ-κύτταρα), τα οποία εκπαιδεύονται στο εργαστήριο να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα.
Τι είναι η αμυλοείδωση
Η αμυλοείδωση ελαφριάς αλυσίδας (AL) είναι μια σπάνια αλλά σοβαρή αιματολογική νόσος που επηρεάζει περίπου 500 άτομα στο Ηνωμένο Βασίλειο κάθε χρόνο. Αναπτύσσεται όταν τα ανώμαλα κύτταρα πλάσματος του ανοσοποιητικού συστήματος παράγουν ελαττωματικές πρωτεΐνες «ελαφριάς αλυσίδας» που αναδιπλώνονται λανθασμένα και συσσωρεύονται σε ιστούς και όργανα. Χωρίς θεραπεία, η πάθηση μπορεί να οδηγήσει σε οργανική ανεπάρκεια και μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή. Προς το παρόν δεν υπάρχει θεραπεία.
Η τυπική θεραπεία για την αμυλοείδωση AL είναι η χημειοθεραπεία. Ενώ συχνά είναι αποτελεσματική, περιλαμβάνει εβδομαδιαίες εγχύσεις για έξι μήνες, ακολουθούμενες από τακτική θεραπεία συντήρησης για έως και 18 μήνες. Η χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει σημαντικές παρενέργειες και ο αντίκτυπος στην ποιότητα ζωής των ασθενών κατά τη διάρκεια παρατεταμένης θεραπείας μπορεί να είναι σημαντικός.
Επιπλέον, δεν υπάρχει αδειοδοτημένη θεραπεία στην Ευρώπη για ασθενείς των οποίων η νόσος δεν ανταποκρίνεται στη χημειοθεραπεία ή που υποτροπιάζει, γεγονός που υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για νέες επιλογές.
Σε τι διαφέρει η CAR-T θεραπεία
Η θεραπεία με CAR-T κύτταρα αντιπροσωπεύει μια διαφορετική προσέγγιση. Περιλαμβάνει τη συλλογή των ίδιων των Τ κυττάρων ενός ασθενούς (ένα τύπο ανοσοκυττάρων, που θεωρούνται τα κύτταρα φονείς του ανοσοποιητικού) και την γενετική τους τροποποίηση σε εργαστήριο, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν τα ανώμαλα πλασματοκύτταρα που παράγουν πρωτεΐνες που σχηματίζουν αμυλοειδές. Η θεραπεία στοχεύει πρωτεΐνες όπως το αντιγόνο ωρίμανσης Β-κυττάρων (BCMA), οι οποίες υπάρχουν σε αυτά τα επιβλαβή κύτταρα.
Η θεραπεία CAR-T έχει ήδη αποδειχθεί αποτελεσματική στη θεραπεία του πολλαπλού μυελώματος, ενός αιματολογικού καρκίνου στον οποίο τα ανώμαλα πλασματοκύτταρα εκφράζουν επίσης BCMA. Σημειώνεται πως η CAR-T θεραπεία χορηγείται άπαξ όπως ισχύει και με τις γονιδιακές θεραπείες που επίσης αποτελούν την αιχμή του δόρατος στην Ογκολογία.
Εάν είναι επιτυχές το εγχείρημα, η CAR-T θεραπεία θα μπορούσε να προσφέρει στους ασθενείς μια εφάπαξ θεραπεία με υψηλό και διαρκές ποσοστό ανταπόκρισης. Καταστέλλοντας τα ανώμαλα κύτταρα στην πηγή τους, μπορεί επίσης να δώσει στα κατεστραμμένα όργανα καλύτερες πιθανότητες ανάρρωσης.
Τι είπαν οι επιστήμονες
Η κύρια ερευνήτρια της μελέτης και σύμβουλος αιματολόγος στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο UCLH, Δρ. Λίντια Λι (Lydia Lee) από το Ινστιτούτο Καρκίνου του UCL, επεσήμανε: «Για ασθενείς με υποτροπιάζουσα ή ανθεκτική αμυλοείδωση AL, οι επιλογές θεραπείας είναι εξαιρετικά περιορισμένες και η ασθένειά τους είναι πιθανό να εξελιχθεί προκαλώντας ταλαιπωρία ή ακόμη και θάνατο. Η θεραπεία με CAR-T-κύτταρα έχει μεταμορφώσει τα αποτελέσματα στο πολλαπλό μυέλωμα και ελπίζουμε ότι θα μπορούσε να έχει παρόμοια σημαντική επίδραση στην αμυλοείδωση. Αυτή η δοκιμή είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα στην αξιολόγηση του κατά πόσον μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα αυτήν την εξαιρετικά στοχευμένη θεραπεία για την εξάλειψη των κυττάρων που προκαλούν αυτή την ασθένεια».
Ο επικεφαλής ερευνητής της μελέτης, καθηγητής Άσουτος Γουέκαλεκαρ (Ashutosh Wechalekar) της Ιατρικής Σχολής του UCL, ο οποίος είναι επίσης σύμβουλος αιματολόγος στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο UCLH και στο Royal Free London NHS Trust, δήλωσε: «Αυτή είναι μια μελέτη φάσης ένα, επομένως η πρώτη μας προτεραιότητα είναι η ασφάλεια. Ωστόσο, η επιστημονική λογική είναι ισχυρή. Τα μη φυσιολογικά πλασματοκύτταρα στην αμυλοείδωση AL εκφράζουν την ίδια πρωτεΐνη-στόχο που αντιμετωπίζουμε με επιτυχία στο μυέλωμα. Εάν μπορέσουμε να διακόψουμε τη διαδικασία της νόσου στην πηγή της, ίσως να είμαστε σε θέση όχι μόνο να ελέγξουμε την πάθηση αλλά και να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής των ασθενών».
Σημειώνεται ότι το Royal Free London NHS Foundation Trust είναι ένας από τους μεγαλύτερους και πιο αναγνωρισμένους οργανισμούς παροχής υπηρεσιών υγείας στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) του Ηνωμένου Βασιλείου, με έδρα το Λονδίνο. Περιλαμβάνει νοσοκομεία όπως το Royal Free Hospital, το Barnet Hospital, το Chase Farm Hospital και το North Middlesex University Hospital.
Επίσης δηλώσεις για τη μελέτη έκανε ο καθηγητής Άλαν Χάκσο (Allan Hackshaw), Διευθυντής του Κέντρου Δοκιμών Καρκίνου στον Οργανισμό Cancer Research UK και στο Ινστιτούτο Καρκίνου του UCL, που πρόσθεσε: «Η κλινική μελέτη ALARIC αποτελεί παράδειγμα επιτυχημένης διατομεακής εργασίας σε μη εμπορική έρευνα, καθώς χρηματοδοτείται από το UCL - το οποίο χρηματοδοτεί τον μεγαλύτερο αριθμό κλινικών ερευνών για προηγμένες θεραπείες για τον καρκίνο στο Ηνωμένο Βασίλειο - και παρέχεται μέσω του Cancer Research UK και του Κέντρου Ερευνών Καρκίνου του UCL».
Η ιστορία του 3ου ασθενούς της μελέτης
Ο Τιμ Γουίμπεργκ, 61 ετών, από το Σέφιλντ, είναι ο τρίτος ασθενής που λαμβάνει θεραπεία με CAR-T-λεμφοκύτταρα στο πλαίσιο της κλινικής δοκιμής ALARIC. Παρατήρησε για πρώτη φορά ότι κάτι δεν πήγαινε καλά πριν από σχεδόν δύο χρόνια, όταν τα ούρα του γίνονταν επίμονα αφρώδη. Αν και ένιωθε καλά, οι εξετάσεις τελικά αποκάλυψαν πρωτεΐνη στα ούρα του. Μετά από μήνες εξετάσεων και βιοψία νεφρού, διαγνώστηκε με αμυλοείδωση AL.
Σωματικά, ο Τιμ είχε λίγα συμπτώματα. «Από την αρχή κιόλας, το μόνο σημάδι ότι κάτι δεν πήγαινε καλά ήταν η πρωτεΐνη στα ούρα μου. Εκτός από αυτό, κατάφερα να διατηρηθώ σε φόρμα, κάτι που ήταν πραγματική ευλογία. Ο συναισθηματικός αντίκτυπος, ωστόσο, ήταν σημαντικός. Μια διάγνωση σαν κι αυτή χρειάζεται χρόνο για να την συνειδητοποιήσω. Δεν είμαι σίγουρος ότι την έχω αποδεχτεί πλήρως ακόμη και τώρα. Είναι μια ασθένεια που αλλάζει τη ζωή μου», είπε ο ασθενής.
Ο Τιμ υποβλήθηκε σε έξι μήνες εβδομαδιαίας χημειοθεραπείας. Αν και η ασθένεια καταστάλθηκε, η ανταπόκριση ήταν μόνο μερική.
«Δεν ήταν αφόρητο αλλά ήταν δύσκολο. Η χημειοθεραπεία συνδυάστηκε με στεροειδή, κάτι που το βρήκα ιδιαίτερα δύσκολο. Ο ύπνος έγινε πραγματικό πρόβλημα. Κατέλαβε τη ζωή μου για αυτούς τους έξι μήνες» είπε.
Όταν του προσφέρθηκε η ευκαιρία να συμμετάσχει στη δοκιμή CAR T-κυττάρων, αρχικά ένιωσε αμφιβολία. Μετά από προσεκτική σκέψη, αποφάσισε να συμμετάσχει.
«Η τυπική θεραπεία είχε φτάσει σε ένα σημείο που δεν είχε προχωρήσει και ένιωθα ότι οι επιλογές άρχιζαν να στενεύουν. Αυτή η μελέτη προσέφερε κάτι διαφορετικό — έναν νέο και καινοτόμο τρόπο αντιμετώπισης της νόσου. Ναι, υπάρχουν κίνδυνοι, αλλά υπάρχει και ελπίδα. Το γεγονός ότι μου προσφέρθηκε ελπίδα με έκανε να νιώσω πολύ πιο αισιόδοξος. Νιώθω πως μου δόθηκε μια πραγματική ευκαιρία, όχι μόνο σε μένα, αλλά και σε άλλους που μπορεί να αντιμετωπίσουν αυτή τη διάγνωση στο μέλλον. Αν η εμπειρία μου μπορεί να βοηθήσει στην πρόοδο των πραγμάτων, τότε αξίζει να την μοιραστώ», κατέληξε ο ασθενής.
Ο Τιμ έλαβε την κυτταρική θεραπεία CAR-T στις 2 Μαρτίου και αυτή τη στιγμή αναρρώνει στο σπίτι του.
Για την εμπειρία του, επεσήμανε: «Η χημειοθεραπεία πριν από την ανοσοθεραπεία ήταν απαιτητική, μου προκάλεσε αρκετά έντονη ναυτία που με συνόδευε για αρκετό καιρό. Η κυτταρική θεραπεία ήταν χωρίς προβλήματα και ανέρρωσα πολύ γρήγορα. Ήμουν στο νοσοκομείο για δύο εβδομάδες και μπορώ ειλικρινά να πω ότι το πιο δύσκολο κομμάτι ήταν να με ξυπνούν κάθε λίγες ώρες οι νοσοκόμες για να μετρήσουν τα ζωτικά μου όργανα. Η αμυλοείδωση μετριέται κυρίως από την επικράτηση ορισμένων κακών πρωτεϊνών που ονομάζονται ελαφριές αλυσίδες λάμδα. Στη δική μου περίπτωση, πριν από οποιαδήποτε θεραπεία, είχα περίπου 200. Και μετά την έγχυση της CAR-T θεραπείας, οι «κακές» πρωτεϊνες είναι σχεδόν μη ανιχνεύσιμες. Αυτό τα λέει όλα».
