Οι ακραίες καιρικές συνθήκες που πλήττουν την Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι αφήνουν όλο και πιο έντονο αποτύπωμα στην οικονομία. Η Morningstar DBRS προειδοποιεί ότι ιδιαίτερα η ξηρασία μπορεί να πλήξει την ανάπτυξη περισσότερο από άλλους κλιματικούς κινδύνους, επηρεάζοντας από τη γεωργία και τις μεταφορές έως τη βιομηχανία και την ενέργεια.
Μάλιστα, το φετινό καλοκαίρι του αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο διαφορετικοί κλιματικοί κίνδυνοι μπορούν να συσσωρεύονται. Οι υψηλές θερμοκρασίες συνοδεύονται από πολύ ξηρές συνθήκες, η έλλειψη βροχοπτώσεων εντείνει την ξηρασία και ο συνδυασμός ζέστης, ξηρασίας και ισχυρών ανέμων ευνοεί την εκδήλωση μεγάλων πυρκαγιών.
Για την Ελλάδα, τα μακροπρόθεσμα μοντέλα του οίκου δείχνουν υψηλή έκθεση τόσο στους καύσωνες όσο και στις πυρκαγιές.
Οι κίνδυνοι για την Ελλάδα
Η Ελλάδα βρίσκεται ψηλά και στις δύο ευρωπαϊκές κατατάξεις που παρουσιάζει η Morningstar DBRS για τη μακροπρόθεσμη έκθεση σε καύσωνες και πυρκαγιές.
Στην πρώτη περίπτωση, ο οίκος εξετάζει πόσο μπορεί να επηρεάσουν οι υψηλές θερμοκρασίες και η υγρασία την παραγωγικότητα εργαζομένων σε βιομηχανικούς κλάδους όπου μεγάλο μέρος της εργασίας είναι χειρωνακτικό. Με ορίζοντα το 2050, η Ελλάδα βρίσκεται στην πέμπτη θέση μεταξύ των 30 ευρωπαϊκών χωρών που περιλαμβάνονται στην κατάταξη για τις αναμενόμενες απώλειες παραγωγικότητας από τους καύσωνες. Προηγούνται η Μάλτα, η Ανδόρα, η Πορτογαλία και η Ισπανία, ενώ ακολουθούν η Τουρκία και η Ιταλία.
Ακόμη υψηλότερη είναι η θέση της χώρας στην έκθεση στις πυρκαγιές. Η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη μεταξύ των 12 ευρωπαϊκών χωρών που παρουσιάζει η DBRS ως προς τις αναμενόμενες ζημιές σε κατοικίες από πυρκαγιές, πίσω μόνο από την Πορτογαλία και την Ισπανία. Ακολουθούν η Τουρκία, η Αλβανία και η Βουλγαρία.
Η DBRS αναφέρει την Ελλάδα μαζί με τη Γαλλία και την Ισπανία μεταξύ των χωρών όπου η ακραία ζέστη, οι πολύ ξηρές συνθήκες και οι ισχυροί άνεμοι συνέβαλαν σε μεγάλες πυρκαγιές τον Ιούλιο.
Οι αναλυτές του οίκου επισημαίνουν, πάντως, ότι οι συγκεκριμένες κατατάξεις χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση. Πρόκειται για συγκεντρωτικά στοιχεία σε επίπεδο χώρας, τα οποία δεν αποτυπώνουν τις σημαντικές διαφορές που μπορεί να υπάρχουν από περιοχή σε περιοχή. Επιπλέον, στην περίπτωση των πυρκαγιών, ο δείκτης αφορά τον κίνδυνο ζημιών σε ακίνητα και όχι το συνολικό οικονομικό ή περιβαλλοντικό κόστος μιας πυρκαγιάς.
Γιατί η ξηρασία προκαλεί ανησυχία
Παρότι οι καύσωνες και οι πυρκαγιές έχουν πιο άμεσα ορατές συνέπειες, η Morningstar DBRS στρέφει ιδιαίτερα την προσοχή της στην ξηρασία. Ο λόγος είναι ότι οι επιπτώσεις της μπορούν να εξαπλωθούν σε πολλούς διαφορετικούς κλάδους της οικονομίας και, σύμφωνα με τις μελέτες που επικαλείται ο οίκος, να προκαλέσουν μεγαλύτερο πλήγμα στην ανάπτυξη.
Περίπου το 40% του πλανήτη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με συχνές και έντονες ξηρασίες, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ. Οι οικονομικές απώλειες και ζημιές από την ξηρασία αυξάνονται παγκοσμίως με ρυθμό 3%-7,5% τον χρόνο, ενώ μια μέση ξηρασία το 2035 εκτιμάται ότι θα κοστίζει τουλάχιστον 35% περισσότερο από μια αντίστοιχη ξηρασία το 2025.
Διαβάστε ακόμα - Ακραία ζέστη και ξηρασία πιέζουν την ευρωπαϊκή γεωργία - Ο λογαριασμός των 2 δισ. ευρώ
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η σύγκριση με τους καύσωνες. Πρόσφατη μελέτη του ΔΝΤ που επικαλείται η DBRS εκτιμά ότι μια ακραία ξηρασία μπορεί βραχυπρόθεσμα να μειώσει τον ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ κατά σχεδόν μία ποσοστιαία μονάδα. Για έναν ακραίο καύσωνα, η αντίστοιχη επίπτωση υπολογίζεται περίπου στη μισή ποσοστιαία μονάδα.
Μάλιστα, η επίπτωση των καυσώνων στην ανάπτυξη φαίνεται να έχει περιοριστεί τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ εκείνη της ξηρασίας γίνεται εντονότερη. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η προσαρμογή παραμένει μικρότερη στη γεωργία και στους κλάδους που χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού, αφήνοντάς τους περισσότερο εκτεθειμένους στη λειψυδρία.
Διάχυση
Η φετινή ευρωπαϊκή ξηρασία δείχνει στην πράξη πώς η έλλειψη νερού μπορεί να μετατραπεί σε ευρύτερο οικονομικό πρόβλημα. Η πρώτη επίπτωση εμφανίζεται στη γεωργία. Η Γαλλία, μία από τις μεγαλύτερες αγροτικές παραγωγούς της Ευρώπης, και η Ουγγαρία έχουν καταγράψει μεγάλες απώλειες στην παραγωγή δημητριακών, όπως το καλαμπόκι και το σιτάρι. Στη Βρετανία, η παρατεταμένη ζέστη και η ξηρασία οδήγησαν στις πιο πρώιμες συγκομιδές εδώ και δεκαετίες, αλλά με χαμηλότερες αποδόσεις. Η μειωμένη παραγωγή μπορεί να ανεβάσει τις τιμές των αγροτικών προϊόντων και, τελικά, τον πληθωρισμό των τροφίμων.
Στον Ρήνο, τα χαμηλότερα επίπεδα νερού των τελευταίων οκτώ ετών έχουν προκαλέσει προβλήματα στις ποτάμιες μεταφορές στη Γερμανία. Η μεταφορά των ίδιων εμπορευμάτων με άλλα μέσα είναι ακριβότερη και δεν μπορεί πάντα να καλύψει πλήρως τις ποσότητες που διακινούνται μέσω του ποταμού. Αυτό μπορεί να αυξήσει το κόστος για τις επιχειρήσεις ή ακόμη και να αναγκάσει ορισμένες βιομηχανικές μονάδες να μειώσουν την παραγωγή τους.
Διαβάστε ακόμα - Greenpeace: Σε 36 δισ. ευρώ εκτιμά το κόστος της ξηρασίας για τη γερμανική οικονομία
Ανάλογες επιπτώσεις εμφανίζονται στην ενέργεια. Τα εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα του Δούναβη οδήγησαν σε διακοπή λειτουργίας πυρηνικών αντιδραστήρων στην Ουγγαρία. Στη Νορβηγία, από την άλλη πλευρά, τα χαμηλά επίπεδα νερού στους ταμιευτήρες περιόρισαν μέρος της υδροηλεκτρικής παραγωγής, δημιουργώντας κίνδυνο για μικρότερες εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας προς τη Βρετανία και την ηπειρωτική Ευρώπη.
Έτσι, η ξηρασία μπορεί να περάσει από τη γεωργία στις μεταφορές και τη βιομηχανία και από εκεί στις τιμές τροφίμων και ενέργειας, δημιουργώντας πολύ ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις από εκείνες που προκαλεί άμεσα η έλλειψη νερού.
Το ένα ακραίο φαινόμενο φέρνει το επόμενο
Ένα από τα βασικά σημεία στην ανάλυση της DBRS είναι ότι οι κλιματικοί κίνδυνοι δεν πρέπει να εξετάζονται πλέον μεμονωμένα. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η έλλειψη βροχής επιδεινώνουν την ξηρασία, ενώ οι ξηρές συνθήκες αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιών. Και η αλληλουχία μπορεί να συνεχιστεί, καθώς μετά από παρατεταμένους καύσωνες και ξηρασία, το έδαφος μπορεί να έχει σκληρύνει τόσο ώστε να απορροφά δυσκολότερα το νερό, αυξάνοντας τον κίνδυνο ξαφνικών πλημμυρών όταν επιστρέψουν οι έντονες βροχοπτώσεις.
Αυτό σημαίνει ότι η οικονομική ζημιά δεν προέρχεται απαραίτητα από ένα και μόνο ακραίο γεγονός. Διαδοχικά φαινόμενα μπορούν να επιβαρύνουν διαφορετικούς κλάδους και υποδομές μέσα στην ίδια περίοδο, αυξάνοντας τελικά το συνολικό κόστος.
Κόστος και πιστοληπτικές αξιολογήσεις
Οι επιπτώσεις μπορούν να φτάσουν και στα δημόσια οικονομικά. Οι κυβερνήσεις ενδέχεται να χρειαστεί να στηρίξουν ή να αποζημιώσουν τους κλάδους που έχουν πληγεί και, παράλληλα, να επενδύσουν περισσότερα σε ανθεκτικότερες υποδομές και μέτρα προσαρμογής. Η DBRS αναφέρει ως παράδειγμα τη Βρετανία, όπου η κυβέρνηση εξετάζει οικονομική στήριξη για τους αγρότες που έχουν πληγεί από την τρέχουσα ξηρασία.
Προς το παρόν, πάντως, η DBRS θεωρεί ότι οι συνέπειες για τις κρατικές πιστοληπτικές αξιολογήσεις παραμένουν περιορισμένες για τις περισσότερες χώρες που αξιολογεί, καθώς το σχετικό κόστος σε επίπεδο κράτους εξακολουθεί να είναι διαχειρίσιμο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κλιματικός κίνδυνος αγνοείται στις αξιολογήσεις. Η DBRS εξετάζει κατά πόσο η κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να καταστρέψουν σημαντικό μέρος του εθνικού πλούτου, να αποδυναμώσουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα ή να διαταράξουν σοβαρά την οικονομική δραστηριότητα. Λαμβάνει επίσης υπόψη την ανθεκτικότητα κάθε χώρας και τις πολιτικές που εφαρμόζει για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Το πόσο μεγάλο θα είναι τελικά το οικονομικό κόστος των ακραίων καιρικών φαινομένων θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την εξέλιξη του κλίματος, αλλά και από το πόσο έγκαιρα και αποτελεσματικά θα προσαρμοστούν οι οικονομίες στις νέες συνθήκες.
