Ελλάδα
11-02-2021 | 14:40

Στουρνάρας: Αναγκαία η μεταρρύθμιση της επικουρικής ασφάλισης

Νένα Μαλλιάρα
Μοιράσου το
Στουρνάρας: Αναγκαία η μεταρρύθμιση της επικουρικής ασφάλισης

Η επικείμενη μεταρρύθμιση της επικουρικής ασφάλισης με την εισαγωγή κεφαλαιοποιητικών στοιχείων στον 1ο πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος είναι αναγκαία, πρωτίστως διότι το ισχύον αμιγώς διανεμητικό σύστημα παραμένει υπερβολικά εκτεθειμένο στο δημογραφικό κίνδυνο που απορρέει από τη γήρανση του πληθυσμού και την υπογεννητικότητα, τόνισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, μιλώντας στο 2ο Συνέδριο Επαγγελματικής Ασφάλισης.

Ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ενδεικτικά ότι, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες προβλέψεις της Eurostat για τον πληθυσμό, ο λόγος εξάρτησης ηλικιωμένων στην Ελλάδα το 2020 ήταν 35,1%, ενώ μέχρι το 2055 ο λόγος αυτός θα έχει σχεδόν διπλασιαστεί (62,8%) και θα είναι ο υψηλότερος στην ΕΕ. Συνεπώς, όταν σε βάθος χρόνου οι εισφορές όλο και λιγότερων εργαζομένων θα πρέπει να χρηματοδοτούν όλο και περισσότερες συντάξεις, όποια ελλείμματα προκύψουν, θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν με κρατικούς πόρους. 

Ο διοικητής της ΤτΕ είπε ότι ήδη, σύμφωνα με την Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού 2021, εκτιμάται ότι η δαπάνη των ασφαλιστικών ταμείων για συντάξεις το 2020 έφτασε τα 28,7 δισ. ευρώ ή 17,7% του ΑΕΠ (από 9 δισ. ευρώ ή 6,4% του ΑΕΠ το 2000 ), εκ των οποίων πάνω από τα μισά (16,8 δισ. ευρώ ή 10,3% του ΑΕΠ)  χρηματοδοτήθηκαν από τον κρατικό προϋπολογισμό (αναλογούν στο ¼ περίπου των συνολικών δαπανών του ΚΠ). 

Η σωρευτική δημοσιονομική επιβάρυνση που προκύπτει από τη χρηματοδότηση οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης κατά την τελευταία εικοσαετία ξεπερνά τα 200 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας την αύξηση του δημόσιου χρέους κατά την ίδια περίοδο.

«Με τη δημιουργία ενός δημόσιου επικουρικού ταμείου για τους νέους ασφαλισμένους που θα λειτουργεί με βάση το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, οι εισφορές κάθε ασφαλισμένου θα πιστώνονται σε ατομικό λογαριασμό, συσσωρεύοντας το ασφαλιστικό κεφάλαιο που θα χρηματοδοτήσει τη συνταξιοδότησή του και μειώνοντας, κατά συνέπεια, το δημοσιονομικό κίνδυνο. Συνεπώς, η προσθήκη κεφαλαιοποιητικών χαρακτηριστικών στη δημόσια επικουρική ασφάλιση επιτυγχάνει διασπορά κινδύνου στο ασφαλιστικό  σύστημα», είπε ο διοικητής της ΤτΕ.

Οι επισφάλειες της επικείμενης μεταρρύθμισης

Όπως είπε ο κ. Στουρνάρας:

  • Τα οφέλη της επικείμενης μεταρρύθμισης προϋποθέτουν την αποτελεσματική διαχείριση, εποπτεία και αξιοποίηση των συσσωρευμένων πόρων.
  • Είναι πολύ σημαντικό να διερευνηθούν εναλλακτικές λύσεις για τη χρηματοδότηση του κόστους μετάβασης. Η κυβέρνηση έχει ήδη αναφερθεί σε κάποιες πηγές άντλησης της απαραίτητης χρηματοδότησης: τα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ και τον κρατικό προϋπολογισμό. Έμμεσα, δηλαδή, το κόστος μετάβασης επωμίζονται και οι εργαζόμενοι τα επόμενα 60 έτη. Αξίζει, λοιπόν, να διερευνηθεί κατά πόσο στην παρούσα συγκυρία μια τέτοια δομική μεταρρύθμιση μπορεί να χρηματοδοτηθεί και από ευρωπαϊκούς πόρους, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
  • Το νέο σύστημα επικουρικής ασφάλισης παραμένει δημόσιο ως μέρος του πρώτου πυλώνα, για τον οποίο το κράτος είναι εγγυητής.

Μια άλλη επισφάλεια, είπε ο κ. Στουρνάρας, σχετίζεται με τον κίνδυνο αναστροφής της μεταρρύθμισης. Η μετάβαση σε κεφαλαιοποιητικό σύστημα αναδεικνύει τις έμμεσες υποχρεώσεις που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού ως άμεσες υποχρεώσεις του ασφαλιστικού συστήματος, ασκώντας δημοσιονομικές πιέσεις. Συνεπώς, μια απότομη μετάβαση σε σύστημα κεφαλαιοποιητικού χαρακτήρα είναι δυσκολότερο να οικειοποιηθεί και αν αναστραφεί θα ασκήσει  πιέσεις στη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών και πιθανόν να εγείρει θέματα διαγενεακής δικαιοσύνης.

Ο ρόλος του 2ου πυλώνα ασφάλισης

Σύμφωνα με τον Διοικητή της ΤτΕ, ένα σύστημα επαγγελματικής ασφάλισης αυξάνει τους μετεργασιακούς οικονομικούς πόρους του εργατικού δυναμικού και μπορεί να συμβάλλει σε αύξηση των συνολικών επενδύσεων στη χώρα καθώς παρέχει έναν εναλλακτικό προς τις τράπεζες τρόπο χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας.

«Ο 2ος πυλώνας ασφάλισης όχι μόνο δεν πρέπει να ανταγωνίζεται τον 1ο πυλώνα ασφάλισης των κρατικών συντάξεων, αλλά ούτε και να δομείται όπως αυτός, καθώς ο βασικός ρόλος των επαγγελματικών ταμείων είναι να λειτουργούν ως θεματοφύλακες των υποσχέσεων του εργοδότη προς τους εργαζόμενους στον βαθμό που οι παροχές τους μπορούν να θεωρηθούν ως ετεροχρονισμένη μισθοδοσία», είπε ο κ. Στουρνάρας.

Όπως πρόσθεσε, βασικά συστατικά μιας ολοκληρωμένης μεταρρύθμισης του 2ου πυλώνα πρέπει να αποτελέσουν:

  • Η αναγνώριση του ρόλου της κάθε διακριτής συνιστώσας ενός αποτελεσματικού συστήματος επαγγελματικής ασφάλισης, ήτοι  του  ιδρύματος συνταξιοδοτικών παροχών, των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων που διαχειρίζεται το ίδρυμα αυτό, των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων που περιλαμβάνει το κάθε κεφάλαιο και του φορέα που διαχειρίζεται το ίδρυμα.
  • Η αποσαφήνιση ότι τα ιδρύματα επαγγελματικής ασφάλισης δεν λειτουργούν εναλλακτικά των δημόσιων ασφαλιστικών  ταμείων, αλλά συμπληρωματικά, καθώς αποτελούν τους θεματοφύλακες των υποσχέσεων του εργοδότη προς τους υπαλλήλους του,
  • Η εισαγωγή αυξημένων βαθμών ευελιξίας που θα ανταποκρίνονται στην ελληνική οικονομική πραγματικότητα όπως η δυνατότητα  δημιουργίας πολυ-εργοδοτικών ταμείων (multi-employer fund),
  • Η άρση τυχόν εμποδίων στη δυνατότητα μεταφοράς των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων,
  • Ο προσδιορισμός διαδικασιών για την ομαλή μεταφορά, εκκαθάριση ή διακανονισμό των παροχών σε περίπτωση που το ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης, η χρηματοδοτούσα επιχείρηση ή ο φορέας διαχείρισής του περιέλθουν σε κατάσταση αφερεγγυότητας,
  • Η εξάλειψη τυχόν περιττού κατακερματισμού της εποπτείας των ταμείων επαγγελματικής ασφάλισης.

Ο κ. Στουρνάρας είπε ότι καθώς η επαγγελματική ασφάλιση βασίζεται στην αρχή της κεφαλαιοποίησης, εκτίθεται στους επενδυτικούς κινδύνους των χρηματοοικονομικών αγορών, και συνεπώς απαιτεί σημαντική ενίσχυση της διαφοροποίησης της επενδυτικής στρατηγικής που θα υλοποιείται από πολλούς και διαφορετικούς συμμετέχοντες.

Σε ένα τέτοιο σύστημα επαγγελματικής ασφάλισης, ο κλάδος της ιδιωτικής ασφάλισης θα μπορούσε να αναλάβει έναν αυξημένο ρόλο ως φορέας διαχείρισης επαγγελματικών ταμείων. Ο ασφαλιστικός κλάδος έχει μεγάλη εμπειρία καθώς διαχειρίζεται εδώ και πολλά χρόνια ομαδικά συνταξιοδοτικά προγράμματα επαγγελματικής ασφάλισης.

Ο ρόλος του 3ου πυλώνα ασφάλισης – η αρχή μιας νέας μεταρρύθμισης

Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, είπε ο Διοικητής της ΤτΕ, ήδη διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο μέσω των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων που διαθέτουν.
Ο ρόλος αυτός αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο με την εισαγωγή των «παν-Ευρωπαϊκών Προσωπικών Συνταξιοδοτικών Προϊόντων» (PEPP). Με βάση τον ευρωπαϊκό Κανονισμό 1238/2019, οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, μέσω της σχεδίασης και διάθεσης τέτοιων συνταξιοδοτικών προϊόντων, έχουν πλέον τη δυνατότητα να αναλάβουν έναν νέο ρόλο εντός του συστήματος ασφάλισης της κάθε χώρας.

Βασικοί στόχοι των PEPP, είναι:

  • η ενίσχυση των ενιαίων δομών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
  • η διευκόλυνση της κινητικότητας μέσα στον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο καθώς ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά αυτών των συνταξιοδοτικών προϊόντων είναι η φορητότητα,
  • η αντιμετώπιση των πιέσεων που υφίστανται τα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα από τη δημογραφική γήρανση.

Κομβικής σημασίας για την αποτελεσματική λειτουργία των PEPP είναι η φορολογική αντιμετώπιση:

  • των εισφορών σε ένα τέτοιο πρόγραμμα, 
  • των αποδόσεων από τις διαδραμούσες επενδύσεις, 
  • των παροχών. 

Αν και η πλήρης φορολογική απαλλαγή και των τριών ως άνω στοιχείων δεν είναι μια εφαρμόσιμη επιλογή, εν τούτοις θα πρέπει, για λόγους ίσης μεταχείρισης, να μην αντιμετωπίζονται διαφορετικά από ό,τι στην κοινωνική ή στην επαγγελματική ασφάλιση. Η αντιμετώπιση αυτή συνεπάγεται για το κράτος απώλεια εσόδων τα οποία θα μπορούσε εν δυνάμει να εισπράξει. Όμως αυτή η απώλεια θα είναι πρόσκαιρη λόγω ακριβώς των δευτερογενών θετικών επιπτώσεων που αναμένονται από τις αυξημένες ιδιωτικές αποταμιεύσεις που θα προκύψουν, είπε ο διοικητής της ΤτΕ.

Ακολουθήστε το insider.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον κόσμο.