Η ολοκλήρωση όλων των βασικών υποδομών διαχείρισης αποβλήτων έως το τέλος της δεκαετίας, η ανάπτυξη του δικτύου καφέ κάδων σε όλη τη χώρα, η εκκίνηση του Συστήματος Εγγυοδοτικής Επιστροφής Συσκευασιών (DRS) μέσα στο 2026 και η συνέχιση των διαδικασιών για τις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης το 2026 αποτελούν ορισμένα από τα βασικά ορόσημα που περιγράφει ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ, Μανώλης Γραφάκος, σε συνέντευξή του στο Insider.gr.
Όπως επισημαίνει, η Ελλάδα έχει ήδη βελτιώσει τη θέση της στην ευρωπαϊκή κατάταξη για τη διαχείριση αποβλήτων, ενώ σήμερα λειτουργούν 14 μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων, 28 βρίσκονται υπό κατασκευή και ακόμη 10 έργα βρίσκονται σε διαγωνιστική διαδικασία. Παράλληλα, εκτιμά ότι ο στόχος για ταφή κάτω από 10% μέχρι το 2030 είναι εφικτός για την χώρα μας, καθώς μέχρι τότε θα τίθενται σταδιακά σε λειτουργία οι νέες μονάδες επεξεργασίας.
Ο κ. Γραφάκος αναδεικνύει ως μεγάλο ανοιχτό στοίχημα την αύξηση της ανακύκλωσης, σημειώνοντας ότι η επιστροφή πόρων από το τέλος ταφής προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση θα επιτρέψει στους δήμους και στους ΦΟΔΣΑ να προμηθευτούν τον απαραίτητο εξοπλισμό για τη χωριστή συλλογή αποβλήτων. Παράλληλα, προαναγγέλλει την ολοκλήρωση του νέου περιφερειακού σχεδιασμού της Αττικής μέχρι το φθινόπωρο, ενώ εκτιμά ότι οι νέες μονάδες στο Σχιστό και η αναβάθμιση του ΕΜΑΚ θα μπορούν να λειτουργούν στα τέλη του 2029 ή στις αρχές του 2030.
Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ, Μανώλης Γραφάκος, στο insider.gr.
Ερώτηση: Τα έργα διαχείρισης αποβλήτων παρουσιάζουν καθυστερήσεις διεθνώς. Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο; Τα στοιχεία δείχνουν ότι έχει βελτιώσει την θέση της...
Μανώλης Γραφάκος: Συμφωνώ μαζί σας ότι πλέον δεν είμαστε στις τελευταίες θέσεις. Άλλωστε, τα στοιχεία της Eurostat για τη διαχείριση των αποβλήτων, με έτος αναφοράς το 2022, έδειξαν ότι η χώρα ανέβηκε από την 24η στην 18η θέση σε σχέση με το 2018. Εμείς, όμως, δεν κοιτάμε τι κάνουν οι άλλοι, αλλά τι κάνουμε εμείς.
Η Ελλάδα ήταν πίσω στις υποδομές. Σήμερα, μετά από επτά χρόνια δουλειάς της παρούσας Κυβέρνησης από το 2019, έχουμε 14 μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων σε λειτουργία, άλλες 28 υπό κατασκευή και ακόμη 10 έργα στον αέρα τα οποία είναι δημοπρατημένα και απομένει μόνο η δημοπράτηση του έργου του Βορείου Αιγαίου μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Όλα αυτά συνδυάζονται με το γεγονός ότι οι διαθέσιμοι πόροι είναι εξασφαλισμένοι έως το 2030, δηλαδή για ακόμη περίπου τεσσεράμισι χρόνια. Και επειδή τα έργα αυτά δεν είναι ανώριμα, αλλά είτε κατασκευάζονται, είτε είναι συμβασιοποιημένα, είτε βρίσκονται σε διαγωνιστική διαδικασία, εκτιμούμε ότι μέχρι το τέλος του 2030 θα έχουμε ολοκληρώσει την κατασκευή και λειτουργία όλων των απαραίτητων υποδομών. Πρόκειται για έναν τεράστιο άθλο για την πατρίδα και είμαστε πολύ χαρούμενοι γι’ αυτή την εξέλιξη.
Ερώτηση: Αν συγκρίνετε την εικόνα της χώρας όταν αναλάβατε με τη σημερινή κατάσταση, ποιες είναι οι βασικές διαφορές;
Μανώλης Γραφάκος: Είναι πολύ καλή ερώτηση, γιατί εμείς θέλουμε να μιλάμε με συγκεκριμένους αριθμούς. Το 2019 είχαμε τρεις μονάδες σε λειτουργία, πέντε σε κατασκευή και καμία, δηλαδή μηδέν, σε διαγωνιστική διαδικασία.
Σήμερα έχουμε 14 μονάδες σε λειτουργία, 28 σε κατασκευή και 10 έργα - που αφορούν συνολικά 14 μονάδες -σε διαγωνιστική διαδικασία. Είναι πασιφανές ότι η κατάσταση είναι εξαιρετικά καλύτερη.
Επιπλέον, το 2019 δεν υπήρχε προοπτική για χρηματοδότηση των έργων της χώρας για μετά το 2023 κάτι το οποίο εμείς το διασφαλίσαμε μέχρι και το τέλος του 2030. Παράλληλα, είχε τεθεί υπό αμφισβήτηση η χρηματοδότηση του έργου της Πελοποννήσου με 65 εκατ. ευρώ κοινοτικών πόρων. Με τη δική μας επιχειρηματολογία, τον νέο φάκελο που καταρτίσαμε και τον άμεσο συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταφέραμε να διασφαλίσουμε και αυτά τα 65 εκατ. ευρώ.
Ερώτηση: Ποια είναι τα μεγάλα στοιχήματα που παραμένουν ανοιχτά;
Μανώλης Γραφάκος: Το μεγάλο στοίχημα που παραμένει ανοιχτό είναι η ανακύκλωση και η αύξηση των ποσοστών της. Τα ποσοστά ανακύκλωσης θα ενισχυθούν με την επιστροφή του τέλους ταφής προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ώστε οι δήμοι να αποκτήσουν τον απαραίτητο εξοπλισμό.
Ο εξοπλισμός που είναι απαραίτητος έχει ήδη αποτυπωθεί στα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής που έχουν καταθέσει οι δήμοι ΦΟΔΣΑ και θα συμβάλει σημαντικά στην αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης. Θα είναι η πρώτη φορά τα τελευταία 15 χρόνια που θα υπάρξει τόσο μεγάλη ενίσχυση εξοπλισμού στην Τοπική Αυτοδιοίκηση για τη χωριστή συλλογή αποβλήτων.
Ερώτηση: Για το τέλος ταφής, αναμένονται αλλαγές; Θα μεταβληθεί το ύψος του από το 2027;
Μανώλης Γραφάκος: Όχι. Για το 2025 οι δήμοι θα κληθούν να πληρώσουν 35 ευρώ ανά τόνο και από εκεί και πέρα θα υπάρχει κλιμάκωση, ανάλογα με την εξέλιξη των έργων, όπως ακριβώς προβλέπει η νομοθεσία.
Ερώτηση: Για τον στόχο μείωσης της ταφής στο 10%, ποιοι είναι οι ενδιάμεσοι στόχοι;
Μανώλης Γραφάκος: Δεν υπάρχουν ενδιάμεσοι στόχοι με την έννοια ότι το ποσοστό της ταφής δεν θα μειώνεται γραμμικά αλλά ανάλογα με το πόσες μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων θα τίθενται σε λειτουργία. Ενδεικτικά, όταν τεθούν σε λειτουργία – εκτιμώ μέχρι το 2029-οι δύο μονάδες της Θεσσαλονίκης, που αντιστοιχούν περίπου στο 15% του συνόλου της χώρας, καταλαβαίνετε ότι θα μειωθεί σημαντικά το ποσοστό της ταφής μόνο από τη λειτουργία αυτών των δύο μονάδων. Πόσο δε μάλλον όταν τεθούν σε λειτουργία και της Αττικής, το 2030 το αργότερο, τότε η μείωση της ταφής θα είναι πολύ μεγάλη. Η μείωση της ταφής θα εξελίσσεται ανάλογα με την ολοκλήρωση των μονάδων επεξεργασίας αποβλήτων. Ο στόχος είναι εφικτότατος. Η χώρα σε λίγα χρόνια θα έχει ταφή κάτω από 10%.
Ερώτηση: Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η υλοποίηση του Συστήματος Εγγυοδοτικής Επιστροφής Συσκευασιών (DRS); Πότε εκτιμάτε ότι θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία;
Μανώλης Γραφάκος: Τις επόμενες ημέρες αναμένεται η κατάθεση του επιχειρησιακού σχεδίου από τους υπόχρεους παραγωγούς, οι οποίοι έχουν ήδη συστήσει τον σχετικό φορέα. Ο φορέας έχει προχωρήσει και στις απαραίτητες διαγωνιστικές διαδικασίες, ώστε να είναι λειτουργικά έτοιμος. Με την έγκριση του επιχειρησιακού σχεδίου από τον ΕΟΑΝ θα δρομολογηθεί η υλοποίησή του και είμαστε βέβαιοι ότι θα ξεκινήσει εντός του 2026.
Ερώτηση: Ποιες είναι οι επόμενες παρεμβάσεις που σχεδιάζει το ΥΠΕΝ για την διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού;
Μανώλης Γραφάκος: Οι επόμενες παρεμβάσεις στο EPR μετά το νέο σύστημα που έχουμε κάνει για τα πλαστικά στο γεωργικό τομέα και την ΚΥΑ για τα πλαστικά συσκευασίας φυτοφαρμάκων στην πρωτογενή παραγωγή, βρίσκεται στον αέρα η διαβούλευση για την ΚΥΑ για το σύστημα των στρωμάτων και στη συνέχεια θα ακολουθήσει το σύστημα για τα έπιπλα και τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Στόχος είναι να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διαδικασίες ώστε τα νέα συστήματα διευρυμένης ευθύνης παραγωγού να τεθούν σε λειτουργία έως το 2027.
Ερώτηση: Πώς προχωρά ο σχεδιασμός του υπουργείου για τη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων και την ανάπτυξη του δικτύου των καφέ κάδων; Πότε εκτιμάτα ότι το σύστημα θα έχει αποκτήσει πραγματικά μαζική εφαρμογή σε επίπεδο δήμων;
Μανώλης Γραφάκος: Στα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής όλοι οι ΦοΔΣΑ της χώρας έχουν αποτυπώσει τις ανάγκες τους σε κάδους και απορριμματοφόρα χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων. Οι ανάγκες αυτές, λογικά, εντός 2027 θα έχουν αποκτηθεί από τους ΦοΔΣΑ. Επομένως τα επόμενα λίγα χρόνια θα φτάσουμε σε καθολική ανάπτυξη του δικτύου καφέ κάδων σε όλη τη χώρα.
Ερώτηση: Πότε αναμένεται να ληφθούν οι οριστικές αποφάσεις για την χωροθέτηση των μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης αποβλήτων και ποιο είναι το επικρατέστερο χρηματοδοτικό μοντέλο;
Μανώλης Γραφάκος: Η χωροθέτηση σε επίπεδο οικοπέδου θα γίνει με την έναρξη της διαγωνιστικής διαδικασίας. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα την κάνουμε μέσα στο 2027. Πριν από αυτό θα πρέπει να έχει εγκριθεί η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Όπως έχουμε πει, θα είναι 100% ιδιωτική επένδυση, καθώς δεν προβλέπεται ούτε εθνική ούτε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τα συγκεκριμένα έργα.
Ερώτηση: Ποιο είναι το επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα για τις τρεις νέες μονάδες διαχείρισης απορριμμάτων στην Αττική (Φυλή, Σχιστό, Γραμματικό); Πότε αναμένεται να προχωρήσουν οι διαγωνιστικές διαδικασίες και ποιοι είναι οι βασικοί σταθμοί μέχρι την έναρξη της λειτουργίας τους;
Μανώλης Γραφάκος: Είμαστε σε πολύ καλή συνεργασία με τον ΕΔΣΝΑ και την Περιφέρεια Αττικής. Όπως έχουμε ενημερώσει και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το φθινόπωρο θα έχει ολοκληρωθεί ο Περιφερειακός Σχεδιασμός της Αττικής που θα αποτυπώνει πλήρως το σχέδιο αντιμετώπισης των αποβλήτων της Αττικής. Οι μονάδες στο Σχιστό και η αναβάθμιση του ΕΜΑΚ (Εργοστάσιο Μηχανικής Ανακύκλωσης και Κομποστοποίησης της Φυλής) προχωρούν με ταχύτερους ρυθμούς. Εφόσον υπάρξει σύμβαση με ανάδοχο μέσα στο 2027, εκτιμούμε ότι οι δύο μονάδες θα λειτουργούν στα τέλη του 2029 ή στις αρχές του 2030.
Ερώτηση: Επομένως, μέχρι το 2030 θα έχουν μπει στην αγορά σχεδόν όλα τα έργα;
Μανώλης Γραφάκος: Οι μονάδες που έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί και κατασκευάζονται θα ολοκληρώνονται σταδιακά μέσα στο 2027, το 2028 και το 2029. Ουσιαστικά, απομένει μόνο ένα έργο, αυτό της Λέσβου και της Σάμου, το οποίο εκτιμούμε ότι θα ολοκληρωθεί λίγο αργότερα, περίπου το 2030.
