Η Πολιτική Συνοχής μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις

Viber Whatsapp Μοιράσου το
Η Πολιτική Συνοχής μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις
Αντιμέτωπες με διαδοχικές πολύ-κρίσεις (πανδημία, ενεργειακή κρίση) οι ευρωπαϊκές οικονομίες και κοινωνίες καλούνται να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους. Και εν μέσω ενός διαρκούς μεταβαλλόμενου διεθνούς περιβάλλοντος αναζητούν μηχανισμούς αποτελεσματικής προσαρμογής στις εξελισσόμενες μεγα-τάσεις.

Όσο κοινότυπο και αν ακούγεται, οι επερχόμενες ευρωπαϊκές εκλογές έχουν κρίσιμο χαρακτήρα για τη μελλοντική πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντιμέτωπες με διαδοχικές πολύ-κρίσεις (πανδημία, ενεργειακή κρίση) οι ευρωπαϊκές οικονομίες και κοινωνίες καλούνται να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους. Και εν μέσω ενός διαρκούς μεταβαλλόμενου διεθνούς περιβάλλοντος αναζητούν μηχανισμούς αποτελεσματικής προσαρμογής στις εξελισσόμενες μεγα-τάσεις (κλιματική κρίση, ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές και αυτοματισμός, δημογραφική συρρίκνωση).

Στον πυρήνα αυτής της προβληματικής βρίσκεται η οικονομία και ειδικότερα η θέση της Ε.Ε. έναντι του διεθνούς ανταγωνισμού. Αυτό διότι η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας υπολείπεται έναντι των άλλων μεγάλων οικονομιών. Το χάσμα της παραγωγικότητας αυξάνει, καθώς από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 η μέση αύξηση της παραγωγικότητας υστερεί συγκριτικά με την αντίστοιχη των άλλων.

Αυτονόητα, βελτίωση της ανταγωνιστικότητας δεν νοείται δίχως επενδύσεις και σήμερα η Ε.Ε. υπολείπεται των ΗΠΑ και της Κίνας κατά 2% του ΑΕΠ σε παραγωγικές επενδύσεις.

Ωστόσο δεν πρέπει να κρυβόμαστε. Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» είναι ο κοινοτικός προϋπολογισμός που με τα σημερινά δεδομένα δεν φαίνεται ικανός να ανταποκριθεί σε μια φιλόδοξη Στρατηγική Ατζέντα 2024-2029 και στις νέες προτεραιότητες της Ε.Ε. (διπλή πρόκληση της πράσινης μετάβασης και του ψηφιακού μετασχηματισμού, ενίσχυση της «στρατηγικής αυτονομίας», κ.ά.). Η αναζήτηση μίας νέας γενιάς ιδίων πόρων θα αποτελέσει κορυφαίο πολιτικό ζήτημα στα επόμενα έτη.

Η Πολιτική Συνοχής αναζητά τη θέση της σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον. Η σημασία της είναι αδιαμφησβήτητη. Πέρα από τη διαχρονική συμβολή της στον οικονομικό εκσυγχρονισμό των λιγότερο αναπτυγμένων περιφερειών, είναι το αδιόρατο νήμα που συνέχει τις τοπικές περιοχές και τους πολίτες της Ε.Ε., έκφραση αλληλεγγύης, ανάδειξης κοινών συμφερόντων και ισότιμης συμμετοχής σε ένα κοινό μέλλον. Αυτό είναι το «πνεύμα της συνοχής» που διαπνέει ήδη από την Συνθήκη της Ρώμης (1957) και την αρμονική ανάπτυξη των κοινοτήτων της Ευρώπης.

Αντίστροφα η αναπτυξιακή υστέρηση και η όξυνση των περιφερειακών ανισοτήτων ενισχύουν την απομάκρυνση των πολιτών από το ευρωπαϊκό εγχείρημα τροφοδοτώντας τη λεγόμενη «γεωγραφία της απογοήτευσης». Διαθέσιμες μελέτες αναδεικνύουν θετική συσχέτιση ανάμεσα στις οικονομικές επιδόσεις και στην αντιευρωπαϊκή και λαϊκιστική ψήφο. Είναι ενδεικτικό ότι τα μερίδια των ψήφων των ευρω-σκεπτικιστικών κομμάτων αυξήθηκαν την περίοδο 2008-2022 από το 7% στο 27%. Σήμερα μεγάλα γεωγραφικά τμήματα της Ε.Ε. βρίσκονται εγκλωβισμένα στην «αναπτυξιακή παγίδα» των ισχνών ή και μηδενικών ρυθμών ανάπτυξης επί πολλά συνεχόμενα χρόνια και νέα φαινόμενα κάνουν την εμφάνισή τους, όπως οι ενδοπεριφερειακές ανισότητες. Για τις περιοχές αυτές ο μηχανισμός της σύγκλισης φαίνεται να μην λειτουργεί αποτελεσματικά. Μετά την «περίοδο της σύγκλισης» (2001-2008) ακολούθησε η «περίοδος της απόκλισης» (Μεγάλη Κρίση) από την οποία πολλές περιφέρειες της Ε.Ε. δεν έχουν ακόμη ανακάμψει πλήρως.

Τα ζητήματα της εδαφικότητας και της τοπικότητας αναδείχτηκαν έντονα την περίοδο της πανδημίας καθώς οι επιπτώσεις υπήρξαν ασύμμετρες ακόμη και εντός των ίδιων κρατών.

Στην πρόσφατη Έκθεση Λέτα, ο Ιταλός πρώην πρωθυπουργός επισημαίνει τον καθοριστικό ρόλο της Πολιτικής Συνοχής ως αναγκαίο συμπλήρωμα της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, προτείνοντας τη συμπλήρωση της αρχής της ελεύθερης μετακίνησης των πολιτών με αυτήν της δυνατότητας να παραμένεις στον τόπο σου, υπογραμμίζοντας έτσι την εδαφική διάσταση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

Ωστόσο κάθε δημόσια πολιτική για να παραμένει επιτυχής θα πρέπει να αλλάζει και η Πολιτική Συνοχής δεν μπορεί να αποτελέσει εξαίρεση. Η δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας πυροδότησε δικαιολογημένα μία διαδικασία αναστοχασμού αναφορικά με την Πολιτική Συνοχής. Αν και είναι σχετικά νωρίς για να εξάγουμε ασφαλή συμπεράσματα, το κανονιστικό και διαχειριστικό πλαίσιο που διέπει το ΤΑΑ δείχνει περισσότερο ευέλικτο επιτρέποντας τη δέσμευση και διοχέτευση των πόρων με ταχύτερο και αποτελεσματικότερο τρόπο (πχ. πληρωμές στη βάση αποτελέσματος). Συνακόλουθα η συμπερίληψη (και χρηματοδότηση) μεταρρυθμίσεων στα εθνικά σχέδια του ΤΑΑ ενισχύει την εμβέλεια και την επίδραση των χρηματοδοτούμενων επενδύσεων. Θεωρούμε ότι ανεξάρτητα από την τελική έκβαση των συζητήσεων για τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού ενίσχυσης των δημοσίων επενδύσεων σε περιόδους κρίσεων, συνολικά η εμπειρία της λειτουργίας του ΤΑΑ προκαλεί μία σιωπηρή μεταρρύθμιση στην Πολιτική Συνοχής που θα φανεί στο νέο πλαίσιο μετά το 2027.

Σε ό,τι αφορά όμως τα ζητήματα της συνοχής δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε την «περιφερειακή τυφλότητα» που χαρακτηρίζει το ΤΑΑ, δηλαδή την έλλειψη πρόβλεψης στη φάση του σχεδιασμού του Ταμείου για τις επιπτώσεις του στις περιφέρειες. Ακόμη περισσότερο στη βάση της λειτουργίας του, ήδη ορισμένες πρώτες μελέτες παρατηρούν περαιτέρω απόκλιση ανάμεσα σε περιοχές που αδυνατούν να επωφεληθούν από τους πόρους του ΤΑΑ.

Την άνοιξη του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να δημοσιοποιήσει τις προτάσεις επί των οποίων θα ξεκινήσει η διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 καθώς και την Πολιτική Συνοχής μετά το 2027. Η Ελλάδα έχει απόλυτο συμφέρον να υποστηρίξει μία νέα και επαρκώς χρηματοδοτούμενη Πολιτική Συνοχής. Οι απόλυτα θετικές επιδόσεις της χώρας τα τελευταία χρόνια στην αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων αποτελούν το καλύτερο επιχείρημα υπέρ της μελλοντικής ενδυνάμωσης της περιφερειακής πολιτικής της Ε.Ε.

Σε αυτό το πλαίσιο, διατυπώνουμε τρεις παρατηρήσεις για την μελλοντική κατεύθυνση της Πολιτικής Συνοχής:

Πρώτον, είναι κρίσιμο να αναδειχτεί η παραγκωνισμένη αρχή της εδαφικής δικαιοσύνης. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) σημειώνει στο πρόγραμμά του (EPP 2024 Manifesto) τη σημασία της Πολιτικής Συνοχής, επισημαίνοντας τη θετική επίδρασή της στην ενιαία αγορά, διακηρύσσοντας την προτεραιότητα στον περιορισμό των οικονομικών, κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων και προτείνοντας την αξιολόγηση των τοπικών/περιφερειακών επιπτώσεων κάθε νέου ευρωπαϊκού νομοθετήματος.

Δεύτερον, είναι αναγκαία μία θαρραλέα απλούστευση του εφαρμοστικού πλαισίου της Συνοχής στην κατεύθυνση της ευελιξίας, πολλές όψεις του οποίου είναι πλέον ξεκάθαρα αντιπαραγωγικές (όπως πχ. η λεγόμενη «έκρηξη των ελέγχων» και τα διαφορετικά επίπεδα εγκρίσεων). Πλήθος προτάσεων έχουν ήδη διατυπωθεί και αναζητούν πολιτική υποστήριξη (πχ. ενοποίηση Ταμείων, εισαγωγή του κανόνα «για κάθε θέσπιση, μία κατάργηση», κ.ά.).

Τρίτον, παρατηρούμε ότι συχνά από την Πολιτική Συνοχής αδυνατούν να επωφεληθούν οι περιοχές που την έχουν περισσότερο ανάγκη. Αυτό διότι αδυνατούν να αξιοποιήσουν τους διαθέσιμους πόρους λόγω έλλειψης διαχειριστικής επάρκειας ή αδύναμων θεσμών. Η επόμενη Πολιτική Συνοχής πρέπει να προβλέπει πόρους (μέσω στοχευμένης τεχνικής βοήθειας αλλά και αιρεσιμοτήτων) για την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας των δικαιούχων των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων.

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, η Πολιτική Συνοχής (πρέπει να) έχει μέλλον. Αυτό είναι ένα από τα κορυφαία ζητήματα που κρίνονται στους συσχετισμούς που θα προκύψουν μετά τις ευρωεκλογές.

Ακολουθήστε το insider.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον κόσμο.

Όλες οι ειδήσεις

13:23

Παπαδημητρίου (ΕΥ): Η προσέλκυση και η διακράτηση ανθρώπινου δυναμικού έχει καταστεί σημαντική πρόκληση για τις επιχειρήσεις

13:15

Το άτυπο δείπνο και η επόμενη μέρα του

13:00

«Μπαίνουν σε τάξη» οι περικοπές ΑΠΕ – Έρχεται «κόφτης» και στα μικρότερα έργα

12:43

ΗΠΑ: Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι δεν είναι «ρατσιστής» γιατί έχει πολλούς «μαύρους φίλους»

12:33

Υπ. Μεταφορών: Στους δρόμους της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης τα «πράσινα» λεωφορεία

12:26

ΗΠΑ: Κατέστρεψαν ραντάρ και drones των Χούθι της Υεμένης

12:18

Θεοδωράτος (πρόεδρος ακτοπλόων): Στα ίδια επίπεδα οι τιμές των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων από το 2022

11:34

Τα μηνύματα Μητσοτάκη στο υπουργικό: Περισσότερη δουλειά και λιγότερα λάθη - Οι προτεραιότητες

11:20

Τελετή παράδοσης – παραλαβής στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών

11:14

Κλιματική αλλαγή και ελληνοποιήσεις «χτυπούν» το ελληνικό μέλι

11:08

Σολτς: Οι ειρηνευτικές προτάσεις του Πούτιν δεν είναι σοβαρές

10:54

ΗΠΑ: Η δικαιοσύνη επιτρέπει τη ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων του συνωμοσιολόγου Άλεξ Τζόουνς

10:34

ΠΟΥ: Η υγειονομική κρίση χειροτερεύει στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη

10:28

Γουατεμάλα: Η κυβέρνηση ανέστειλε περιβαλλοντική αδειοδότηση καναδικού χρυσωρυχείου

10:23

Ισραήλ: Ο υπουργός Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ επιτίθεται στη Γαλλία

10:14

ΗΠΑ: Η χώρα ετοιμάζεται για σαρωτικό πέρασμα καύσωνα

10:05

ΕΕ: «Συμφωνία επί της αρχής» των 27 για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία και τη Μολδαβία

09:56

Συνεχίζονται οι βομβαρδισμοί στη Γάζα - Ένταση στον Λίβανο και στην Υεμένη

09:34

«Ανάσα» για δημοσίους υπαλλήλους με την «επαναφορά» χρηματικών διευκολύνσεων από το Μετοχικό Ταμείο Πολιτικών Υπαλλήλων

09:16

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 - Οι πρώτες εκτιμήσεις για βαθμολογίες και βάσεις

09:04

Αντίστροφη μέτρηση για την «απόβαση» της γαλλικής Kiabi στην Ελλάδα

08:53

Trastor: Ποιο είναι το «όχημα» για την επέκταση και τις μεγάλες επενδύσεις στην Κύπρο

08:37

Σήμερα η πρώτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου μετά τον ανασχηματισμό

08:30

Τα «καυτά» μέτωπα που περιμένουν τη νέα υπουργό Εργασίας - Μισθοί, ανεργία, εισφορές και συντάξεις χηρείας

08:21

Trade Estates: Στοχεύει σε χαρτοφυλάκιο 740 εκατ. το 2028 και σε μισθωτικά έσοδα 35 εκατ. φέτος

08:16

«Επιχείρηση καθημερινότητα» από την κυβέρνηση – Τα μέτρα για τους πολίτες και την ακρίβεια

08:00

Ο «γάμος» φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας – Τι αλλάζει από το Σεπτέμβριο – Ποιοι ωφελούνται

00:00

G7: Οι αποφάσεις για Ουκρανία, μεταναστευτικό, Κίνα και τεχνητή νοημοσύνη

23:44

Νέα Αριστερά: Αποτίμηση και σχεδιασμός επόμενων κινήσεων – «Η ήττα της ΝΔ δεν οδήγησε σε ενίσχυση προοδευτικών δυνάμεων»

23:29

Πούτιν: 700.000 Ρώσοι στρατιώτες πολεμούν στην Ουκρανία

gazzetta
gazzetta reader insider insider