Του Αντώνη Γκορτζή

Ως Επιχειρηματική Ηθική νοείται η εφαρμογή στην επιχειρηματική συμπεριφορά των γενικών αρχών περί ηθικής, με σκοπό τη δημιουργική εξισορρόπηση και σύνθεση προτύπων,  συμπεριφορών και σχέσεων μεταξύ της επιχείρησης, των μετόχων, των εργαζομένων, του πολίτη, του πελάτη, του καταναλωτή και του γενικότερου κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιείται μια επιχείρηση ή ένας οργανισμός.

Το ήθος της επιχείρησης το συνθέτουν μικρές διαφορετικές έννοιες όπως η αξιοπιστία, η διαφάνεια, η αξιοκρατία, η πειθαρχία, η ευελιξία, το αίσθημα ευθύνης, η ποιότητα κ.α. αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οι έννοιες αυτές υλοποιούνται.

Θα μπορούσαμε λοιπόν να περιγράψουμε το ήθος μιας επιχείρησης σαν ένα σύνολο κανόνων ευθύνης, ελέγχου, διαφάνειας, σύνεσης, συνεργασίας, συνέπειας και συνέχειας σε όλα τα επίπεδα από την κερδοφορία της και την ποιότητα των προϊόντων αι υπηρεσιών της αλλά και από το ήθος και τον επαγγελματισμό των Διευθυντικών στελεχών και των εργαζομένων σε αυτή γενικότερα.

Πριν από μερικά χρόνια η επιχειρηματική ηθική αφορούσε κυρίως τους μετόχους, το προσωπικό, τους πελάτες, τους προμηθευτές και την κοινότητα. Τελευταία όμως τα πράγματα εξελίσσονται με ακόμη ταχύτερους ρυθμούς, κυρίως ως συνέπεια της οικονομικής προόδου, της μεγαλύτερης ενημέρωσης του κοινού, της ενεργού συμμετοχής των πολιτών, των περιβαλλοντικών κινδύνων που διατρέχει ο πλανήτης μας και τέλος του επιταχυνόμενου ρυθμού τεχνολογικής προόδου.

Σαν αποτέλεσμα των παραπάνω εξελίξεων πρώτον ο νομοθέτης δεν μπορεί πια να ανταποκριθεί η να προσαρμοσθεί στις μεταβολές της τεχνολογίας και της καθημερινής ζωής και δεύτερον η ίδια η κοινωνία πιο μορφωμένη – καλύτερα πληροφορημένη και με επίγνωση της ανεπάρκειας των Δημόσιων Αρχών – έχει γίνει πιο απαιτητική.

Συνεπώς σήμερα το επιχειρηματικό ήθος πρέπει να βρίσκεται σε επίπεδα ανώτερα των καθαρά νομικών υποχρεώσεων και συγκεκριμένα στο επίπεδο των ολοένα αυξανόμενων απαιτήσεων της κοινωνίας, άρα να εκφράζεται με ελεύθερες επιλογές πολιτικής και πρωτοβουλιών της ίδιας της επιχείρησης.

Επιτρέψτε μου εδώ μερικούς προβληματισμούς όσον αφορά τα εμπόδια σε μια ευρέως διαδεδομένη κουλτούρα επιχειρηματικής ηθικής. Πιστεύω ότι τρεις είναι οι κατηγορίες προβλημάτων :

Α. Οι σύγχρονες ιδεολογίες στάθηκαν εμπόδιο στην άνθηση και επικράτηση του επιχειρηματικού ήθους. Επιδίωξη του κέρδους με καταπάτηση του κοινωνικού συμφέροντος δεν αποτελεί ηθική συμπεριφορά.

Η μεγιστοποίηση του κέρδους με τη συρρίκνωση των θέσεων εργασίας είναι ένα μεγάλο ηθικό και κοινωνικό πρόβλημα της εποχής.

Β. Το σύστημα των προσωπικών αξιών διαβρώνεται με γοργό ρυθμό ενώ τα ατομικά και συλλογικά πρότυπα συμπεριφοράς σπανίζουν.

Γ. Το επιχειρηματικό ήθος επηρεάζει τον ανταγωνισμό και μειώνει την ανταγωνιστικότητα.

Θα ήθελα να επικεντρωθώ κυρίως στον τρίτο παράγοντα.

Κατά το μέτρο που μια εταιρία επωμίζεται μεγαλύτερο κόστος για οποιοδήποτε λόγω- σε σύγκριση με τον ανταγωνισμό- η εταιρία αυτή θα χάνει έδαφος σιγά, σιγά ώσπου να αναγκασθεί να αλλάξει πολιτική, ή αλλιώς να υποκύψει.

Κατά συνέπεια, οι μηχανισμοί αγοράς αποθαρρύνουν αντί να ενθαρρύνουν το ήθος στην επιχειρηματική συμπεριφορά.

Τα επιχειρηματικά διλήμματα από την καθημερινή ζωή είναι πολλά όπως για παράδειγμα η ενσυνείδητη αλλά δαπανηρή προστασία του περιβάλλοντος, κατ’επέκταση του νόμου που όμως δεν εφαρμόζεται και δεν επιβάλλεται και από τον ανταγωνισμό, π.χ. σε πόσα εργοστάσια υπάρχει βιολογικός καθαρισμός;

Τα τελευταία χρόνια πολλές εταιρίες έχουν ευαισθητοποιηθεί σε υψηλό επίπεδο , ιδιαίτερα στο προσωπικό και ελπίζω ότι αυτό θα γίνει ακόμα πιο δυναμικά.

Από την άλλη μεριά Η Εταιρική Κοινωνική Υπευθυνότητα (ΕΚΕ), είναι μια ιδέα όπου εταιρίες –δημόσιες και ιδιωτικές- αποφασίζουν να συμβάλουν εθελοντικά στην έμπρακτη βελτίωση της κοινωνίας (τον εργαζόμενο, τον καταναλωτή),και του περιβάλλοντος με δραστηριότητες, προϊόντα ή και υπηρεσίες που αυτές έχουν, προσδίδοντας αξία στην εταιρική τους ταυτότητα, ενδυναμώνοντας τη φήμη τους, ενω παράλληλα μειώνουν τις πιθανότητες δημιουργίας κρίσεων.

Σήμερα η παγκόσμια κρίση επιβάλει πιο γρήγορες κινήσεις στον χώρο της επιχειρηματικής ηθικής και της κοινωνικής υπευθυνότητας .

Πάντα όλα τα ανωτέρω μπορούν να λειτουργήσουν εάν η διοίκηση είναι ,πιστεύει και πράττει επιχειρηματικά ηθικά .

Τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από την εφαρμογή των αρχών της Επιχειρηματικής Ηθικής στο εργασιακό περιβάλλον είναι τα ακόλουθα:

  • Οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης και κατανόησης με το σύνολο των κοινωνικών εταίρων
  • Ενίσχυση της πιστότητας των πελατών
  • Υποστήριξη και συναίνεση των υπαλλήλων και άλλων ομάδων κοινού προς την υλοποίηση της επιχειρηματικής στρατηγικής
  • Διατήρηση και ενίσχυση εταιρικής φήμης
  • Υποστήριξη της επιχείρησης σε συνθήκες κρίσης
  • Κατανόηση και ενίσχυση των θετικών μηνυμάτων από τους εκπροσώπους του Τύπου
  • Οι υπάλληλοι και οι συνεργάτες λειτουργούν ως ενισχυτές των θετικών μηνυμάτων της εταιρείας και ως πρεσβευτές της

Τα κρίσιμα βήματα για την εφαρμογή της Επιχειρηματικής Ηθικής στο εργασιακό και επιχειρηματικό περιβάλλον είναι:

-Ανάλυση περιβάλλοντος

-Μελέτη και προσαρμογή των αρχών της επιχειρηματικής ηθικής στην εταιρική κουλτούρα

-Σύνδεση των αρχών της επιχειρηματικής συμπεριφοράς με τις εταιρικές αξίες

-Διάχυση, διάδοση, επεξήγηση, κατανόηση, αποδοχή και εφαρμογή των αρχών της επιχειρηματικής συμπεριφοράς

-Μηχανισμός και διαδικασίες  ελέγχου και βελτιστοποίησης της εφαρμογής των αρχών της επιχειρηματικής συμπεριφοράς

-Δέσμευση στην τήρηση των αρχών της Επιχειρηματικής Συμπεριφοράς

Για την ορθή επίτευξη των στόχων το Ινστιτούτο Επιχειρηματικής Ηθικής στην Ελλάδα ,προχώρησε στην δημιουργία ενός πρωτοποριακού μοντέλου με το όνομα EBEN GR SEE.G MODEL μοντέλο κοινωνικής περιβαλλοντικής  και ηθική διακυβέρνησης, το οποίο αποτελείται από τα δύο ίσως πιο σημαντικά κομμάτια της σύγχρονης επιχειρηματικής ζωής και Αριστείας, την Εταιρική διακυβέρνηση και την Εταιρική κοινωνική υπευθυνότητα.

Το μοντέλο αυτό αποτελείται από τρία κελιά (Bronze-Silver-Gold&Platinum distinction ) βράβευσης τα οποία αναφέρονται στο ίδιο βραβείο  και τα οποία προσδιορίζουν διαφορετικό περιβάλλον δυσκολίας (Bronze-Silver-Gold Hive cell) και απαιτήσεων για την επίτευξη της επικύρωσης από εξουσιοδοτημένους από το Ινστιτούτο στο μοντέλο αξιολογητές.

Επίκεντρο του μοντέλου είναι ο Standard Corporate Code που αναφέρεται σε διεθνώς αποδεκτούς κανόνες ή αρχές και ο οποίος διαχέεται μέσω του Εταιρικού Κώδικα Ηθικής και του Εταιρικού Κώδικα Συμπεριφοράς.