Η ιταλική κυβέρνηση μοιάζει να παίζει... στοίχημα με τον προϋπολογισμό της χώρας, που θα μπορούσε είτε να δυναμώσει, είτε να διαλύσει τη χώρα - και μαζί και την ευρωζώνη.

Το ιταλικό κοινοβούλιο πρόκειται να ψηφίσει τις προτάσεις για τον προϋπολογισμό σήμερα Πέμπτη και μόλις οι βουλευτές τις εγκρίνουν, ενδεχομένως με μερικές σημαντικές τροπολογίες, η κυβέρνηση θα διαβιβάσει το έγγραφο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για επανεξέταση. Ωστόσο, άλλοι εθνικοί θεσμοί, από την Τράπεζα της Ιταλίας έως το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κοινοβουλίου (PBO), έχουν χαρακτηρίσει ως μη ρεαλιστική την επικαιροποίηση των δημοσιονομικών στόχων της χώρας - το documento di economia e finanza (DEF).

Ας δούμε όμως γιατί ο ιταλικός προϋπολογισμός φοβίζει την ευρωζώνη.

1. Ποια είναι η πρόταση της κυβέρνησης

Οι προτάσεις της κυβέρνησης λαϊκισμού που υπάρχει στην Ιταλία περιλαμβάνουν μεγαλύτερα δάνεια για τη χρηματοδότηση των γενναιόδωρων υποσχέσεων της προεκλογικής τους εκστρατείας όπως το καθολικό εισόδημα και η αναβολή του δημοσιονομικού ισοζυγίου έως ότου η οικονομία επιστρέψει στα προ της κρίσης επίπεδα. Ένας άλλος πυλώνας του προϋπολογισμού τους είναι ένα ουσιαστικά πισωγύρισμα της μεταρρύθμισης των συντάξεων που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση του Μάριο Μόντι, προκειμένου να επιτρέψουν στους εργαζομένους να συνταξιοδοτηθούν σε πολύ νεότερη ηλικία. Ένα σχέδιο δημόσιων επενδύσεων για την προώθηση της ανάπτυξης είναι ένα άλλο στοιχείο στο επίκεντρο του σχεδίου, αλλά οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί. Τα μέτρα πρέπει να οδηγήσουν σε μια σταθερή πορεία μείωσης του χρέους, σύμφωνα με την DEF, με βάση την υπόθεση ότι η οικονομία της Ιταλίας θα αυξηθεί κατά 1,5% το επόμενο έτος και κατά 1,6% το 2020.

Η χώρα δεν έχει δει τέτοια επίπεδα ανάπτυξης από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Παρ'όλα αυτά, ο συνασπισμός της Λέγκας και των 5 Αστέρων δηλώνει σίγουρος ότι οι σκεπτικιστές θα αποδειχθούν λανθασμένοι. Την Τρίτη όπως και την Τετάρτη, ο υπουργός Οικονομικών Τζιοβάνι Τρία δήλωσε στην επιτροπή προϋπολογισμού του κοινοβουλίου ότι τα μέτρα είναι «θαρραλέα». Σύμφωνα με την κυβέρνηση, το παγκόσμιο εισόδημα θα ενεργοποιήσει την κατανάλωση και μια νεώτερη ηλικία συνταξιοδότησης θα ενισχύσει την απασχόληση των νέων. Ωστόσο, το Υπουργείο Οικονομικών έχει διαθέσει 9 δισ. ευρώ για το μέτρο «ναυαρχίδα» των 5 αστέρων, το οποίο δεν μεταφράζεται στα μηνιαία υποσχεθέντα 780 ευρώ για δύο χρόνια για 6 εκατομμύρια ανθρώπους.

2. Τι λένε οι επικριτές

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δήλωσε την Τρίτη ότι αναμένει ότι η Ιταλία θα είναι μια από τις πιο αργά αναπτυσσόμενες οικονομίες της ευρωζώνης, με ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ 1% το 2019. Το ΔΝΤ παρότρυνε επίσης την ιταλική κυβέρνηση να μην οπισθοχωρήσει στην αγορά εργασίας και στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που επιβλήθηκαν από τις προηγούμενες κυβερνήσεις. Μιλώντας σε εκδήλωση στη Φλωρεντία, ο Πρωθυπουργός Τζουζέπε Κόντε δήλωσε ότι οι προβλέψεις του ΔΝΤ θα πρέπει να αναθεωρηθούν υπό το πρίσμα των προτάσεων του προϋπολογισμού.

Λίγο αργότερα την Τρίτη, η PBO ανέφερε επίσης ότι οι προβλέψεις ανάπτυξης της κυβέρνησης φαίνεται να είναι «υπερβολικά αισιόδοξες» και ότι το επενδυτικό σχέδιο είναι «επιθυμητό αλλά ιδιαίτερα φιλόδοξο σε σύγκριση με τις τρέχουσες τάσεις».

Ο Ματτέο Σαλβίνι

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Πιερ Κάρλο Παντοάν, επί του παρόντος βουλευτής του Δημοκρατικού Κόμματος, δήλωσε στο POLITICO ότι οι δημοσιονομικοί στόχοι «απεικονίζουν μια διφορούμενη και περιφρονητική προσέγγιση των δημόσιων οικονομικών». Εξήγησε ότι δεν είναι συνετή «επειδή βασίζεται σε αναξιόπιστες προβλέψεις ανάπτυξης και αν η ανάπτυξη δεν συμβεί, τότε το μόνο δεδομένο είναι η ανάπτυξη του χρέους». Ο Παντοάν, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΟΟΣΑ, επεσήμανε ότι εάν τα πράγματα δεν πάνε σύμφωνα με το σχέδιο, η μοίρα της χώρας «δεν θα είναι πλέον στα χέρια της Ρώμης ή των Βρυξέλλών, αλλά σε αυτά των χρηματοπιστωτικών αγορών».

3. Τι επιβάλλουν οι κανόνες της ΕΕ

Το λεγόμενο δημοσιονομικό σύμφωνο του μπλοκ ορίζει μια «ισορροπία του προϋπολογισμού». Ο κανόνας «θεωρείται ότι τηρείται εάν το ετήσιο διαρθρωτικό ισοζύγιο πληροί τον μεσοπρόθεσμο στόχο για κάθε χώρα και δεν υπερβαίνει το έλλειμμα (σε διαρθρωτικούς όρους) 0,5% του ΑΕΠ ή 1% εάν το χρέος προς το ΑΕΠ της χώρας είναι κάτω από το 60% (πράγμα που δεν συμβαίνει στην περίπτωση της Ιταλίας)». Αυτός ο κανόνας ενσωματώθηκε επίσης στο ιταλικό σύνταγμα.

Σύμφωνα με τα σχέδια της προηγούμενης κυβέρνησης, η Ιταλία θα είχε φθάσει σε δημοσιονομικό ισοζύγιο μέχρι το 2020, αλλά αυτό έχει πλέον αναβληθεί. Η καθυστέρησή της επ 'αόριστον, ενώ παράλληλα η αύξηση του διαρθρωτικού ελλείμματος σε 1,7% για τα επόμενα τρία χρόνια, σηματοδοτεί σημαντική απόκλιση από τις προηγούμενες δεσμεύσεις της χώρας και προκαλεί «σοβαρή ανησυχία» στις Βρυξέλλες. Σε μια επιστολή προς τον Τρία την περασμένη εβδομάδα, οι Επίτροποι Βάλντις Ντομπρόβσκις και Πιέρ Μοσκοβισί δήλωσαν: «Οι αναθεωρημένοι δημοσιονομικοί στόχοι της Ιταλίας φανερώνουν εκ πρώτης όψεως ότι έχουν σημαντική απόκλιση από τη δημοσιονομική πορεία που πρότεινε το Συμβούλιο». Η Επιτροπή σημείωσε ότι «σύμφωνα με την κυβέρνηση οι νέοι στόχοι θα αντιστοιχούσαν σε μια δομική επιδείνωση 0,8% του ΑΕΠ το 2019». Οι Βρυξέλλες και η Ρώμη θα συμμετάσχουν σε επίσημες συζητήσεις μετά τις 15 Οκτωβρίου όταν η ιταλική κυβέρνηση υποβάλει το σχέδιο που ενέκρινε το κοινοβούλιο.

4. Θα γίνει η Ιταλία η επόμενη Ελλάδα;

Τόσο ο ηγέτης της Λέγκας, Ματτέο Σαλβίνι, όσο κι αυτός των 5 Αστέρων, Λουίτζι Ντι Μάιο δήλωσαν ότι δεν έχουν καμία πρόθεση να κάνουν πίσω στις προτάσεις του προϋπολογισμού. Ωστόσο, οι αποδόσεις των ομολόγων αυξήθηκαν κατά τις πρώτες συναλλαγές την Τετάρτη μετά την ανακοίνωση του οικονομολόγου της Moody's Analytics, Μάρκ Ζάντι στην ιταλική εφημερίδα La Stampa ότι ο «προϋπολογισμός ήταν ένα λάθος που θα αντανακλά στη βαθμολογία της χώρας». Ωστόσο, ο Ζάντι, ο οποίος εργάζεται για τη θυγατρική των αξιολογήσεων και δεν επικεντρώνεται σε δράσεις αξιολόγησης, δήλωσε: «Οι αποφάσεις αξιολόγησης βασίζονται σε αριθμούς όχι στην πολιτική».

Ο Τρία δήλωσε ότι «είμαστε έτοιμοι να δράσουμε εάν η διαφορά μεταξύ των αποδόσεων των ιταλικών και των γερμανικών κρατικών ομολόγων φτάσει τις 400 μονάδες». Ωστόσο, ο Σαλβίνι και ο Ντι Μάιο απέρριψαν τις ανησυχίες και δήλωσαν πως πρέπει να υπάρχει κάποια «συνωμοσία» επενδυτών κατά της χώρας. Τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο προσχέδιο λαμβάνουν υπόψη ένα ποσό αποδόσεων χρέους περίπου 240 μονάδων, αλλά εάν το κόστος δανεισμού ανέβει σημαντικά, τα μαθηματικά της ιταλικής κυβέρνησης θα πρέπει να αλλάξουν. Οι αποδόσεις του χρέους έφθασαν το 3,75% αυτή την εβδομάδα, το ψηλότερο τα τελευταία τέσσερα χρόνια, και οι επενδυτές βλέπουν τώρα το σημείο «κλειδί» του 4% (το οποίο μεταφράζεται σε 400 μονάδες που ανέφερε ο Τρία) ως το «σημείο ανατροπής» για πιθανό επηρεασμό της ευρωζώνης.

Η κατάσταση δεν βοηθήθηκε από τις τρέχουσες φήμες ότι ο Τρία θα αντικατασταθεί από μια πιο «φιλική φιγούρα». Ωστόσο, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, «δεν είναι ρεαλιστικό αυτό το σενάριο σε αυτό το σημείο γιατί όσο κι αν το θα θέλαμε, θα ασκούσε μεγάλη πίεση στην κυβέρνηση».

Η Moody's και η S & P θα δώσουν την ετυμηγορία τους για το δημόσιο χρέος της Ιταλίας στο τέλος αυτού του μήνα και η υποβάθμιση φαίνεται πολύ πιθανή. Η διπλή υποβάθμιση θα καθιστούσε αδύνατη για πολλές επιχειρήσεις και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αγοράσουν ιταλικά ομόλογα - καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο για τη χώρα να χρηματοδοτήσει το χρέος της από μόνη της.